How to Improve Your Child’s Reading? | मुलाचे वाचन कसे सुधारावे?

How to Improve Your Child’s Reading? | मुलांच्या सर्वांगीण विकासामध्ये वाचन सर्वात महत्वाचे आहे, त्यामुळे पालकांनी मुलांच्या वाचनाकडे लक्ष दिले पाहिजे.

वाचन ही अशी प्रक्रिया आहे ज्यामध्ये लिखित भाषेतील, दृष्टी किंवा स्पर्शाद्वारे चिन्हांचा अर्थ लावला जातो. शिक्षक आणि संशोधकांसाठी, वाचन ही एक बहुआयामी प्रक्रिया आहे, ज्यामध्ये शब्द ओळखणे, ऑर्थोग्राफी, वर्णमाला, ध्वनीशास्त्र, ध्वन्यात्मक जागरूकता, शब्दसंग्रह, आकलन, प्रवाहीपणा आणि प्रेरणा यासारख्या क्षेत्रांचा समावेश होतो. यानंतर पुस्तके वाचण्याचे फायदे मिळतात. (How to Improve Your Child’s Reading?)

एखादे पुस्तक वाचायला बसण्यासाठी मनाची तयारी असेल तर एकाग्रता वाढते व वाचनात लक्ष केंद्रित होते. हे अस्वस्थ किंवा अनिच्छुक तरुण वाचकांसाठी एक आव्हान असू शकते, जे मनात किंवा मोठ्याने वाचताना लक्ष केंद्रित करण्यात संघर्ष करतात. (How to Improve Your Child’s Reading?)

पुस्तक वाचण्यावर लक्ष केंद्रित करणे ही अशी गोष्ट आहे, जी प्रौढांनाही करायला खूप त्रास होतो. कमी एकाग्रता आणि लक्ष पातळी ही बऱ्याच लहान मुलांसाठी एक सामान्य समस्या आहे आणि ते शाळेत नवीन माहिती शिकण्याच्या आणि लक्षात ठेवण्याच्या पद्धतीवर परिणाम करु शकतात. जर तुमचा मुलगा वाचताना एकाग्र राहण्यासाठी संघर्ष करत असेल, तर या लेखात काही उपयुक्त मार्ग आहेत, ज्यांचा उपयोग करुन तुम्ही त्यांना सुधारण्यात मदत करु शकता. (How to Improve Your Child’s Reading?)

मुलांच्या वाचनाची वेळ निश्चित करा

कोणत्याही नियमित कृतीमध्ये वेळव्यवस्थापन हे अतिशय महत्वाचे असते. जसे की, सकाळी उठण्याची वेळ, व्यायाम, न्याहारी यासारख्या कृतींची वेळ झाली की आपले त्याकडे लक्ष केंद्रित होते, तसेच वाचनाचेही आहे. त्यासाठी मुलांना त्यांच्या नियमित कृतीमध्ये वाचनाच्या वेळेचाही समावेश करण्यास सांगा आणि त्या कृतीची त्यांना सवय होईपर्यंत मदत करा. मुलांच्या नियमित वाचनाच्या वेळेला प्रोत्साहन द्या. मनाची एकाग्रता आणि वाचनाच्या सवयी सुधारण्यासाठी सकाळचा व्यायाम आणि जेवण यांसारख्या गोष्टींकडे विशेष लक्ष दया. (How to Improve Your Child’s Reading?)

कोणतिही कृती वेळेत करण्यामुळे मुलांची जीवन गुणवत्ता सुधारण्यास, तणाव कमी करण्यात आणि  आत्मविश्वास वाढविण्यात मदत होऊ शकते. वेळेत क्रिया करण्याचे इतर काही फायदे म्हणजे एकाग्रता सुधारते, आत्म-जागरुकता वाढते, उदासीनता व चिंता कमी होते, आत्म-सन्मान व आत्मविश्वास वाढतो. त्यामुळे मुलांच्या दृष्टीने वाचन अतिशय महत्वाचे आहे.

वाचनाची वेळ कशी निश्चित करावी?

एका दिवसात मुलाचे लक्ष आणि सतर्कतेची पातळी नाटकीयरित्या बदलू शकते. त्यामुळे  दिवसाच्या कोणत्या वेळी तुमचे मुल सर्वात जास्त वाचन कृती करण्यासाठी तयार असेल आणि काही वेळ शांत बसून पुस्तक वाचण्यावर लक्ष केंद्रित करण्यास तयार असेल त्या वेळेची निवड करा. मग ती वेळ पहाटेची, सकाळी लवकर, दुपारी किंवा रात्रीच्या जेवणापूर्वीची असू शकते. मुलाची शाळेची वेळ व तुमची वेळ या दोन्हींची योग्य सांगड घाला व वेळ निश्चित करा. (How to Improve Your Child’s Reading?)

वाचतांना त्यांना ब्रेक घेण्यास सांगा

मुलांना एकच कृती जास्त वेळ करणे आवडत नाही. त्यामुळे त्यांची वाचनातील आवड कमी होऊ शकते. असे होऊ नये त्यासाठी मुलाने जास्त वेळ बसून राहण्याची अपेक्षा करु नका. आवड आणि लक्ष केंद्रित करण्यासाठी मुलाला वाचनादरम्यान विश्रांती घेऊ द्या. त्यांना अर्ध्यातासानंतर पुस्तक खाली ठेऊन थोडा वेळ त्यांच्या आवडीची कृती करण्याची संधी दया. त्यामुळे ते रिफ्रेश होतील व पुन्हा वाचनाकडे लक्ष केंद्रित करु शकतील. म्हणून तुम्ही तुमच्या मुलाला दर 20 मिनिटांनी नियमित विश्रांती घेण्यास प्रोत्साहित करा.

वाचनासाठी शांत जागेची निवड करा

मुलाला चांगल्या प्रकारे एकाग्र होण्यास मदत करण्यासाठी एक अनुकूल आणि शांत वाचन जागा तयार करा. तुमच्या मुलाला वाचण्यासाठी आरामदायक आणि शांत जागा असावी. त्या ठिकाणी वाचन करताना त्याचे लक्ष विचलित होणार नाही याची काळजी घ्या. म्हण्जे त्या ठिकाणी खेळणी, संगणक किंवा टेलिव्हिजन यांसारख्या विचलितांपासून मुक्त असलेले वाचन वातावरण तयार करा.

वाचताना ॲक्टिव्हिटींचा वापर करा

कोणत्याही मुलांना सुरुवातीला वाचायला त्रास होतो, जोपर्यंत त्यांना पूर्ण अक्षर ओळख होत नाही, तोपर्यंत ते वाचतांना अडखळतात. अशावेळी त्यांना मदतीची गरज असते, जर त्यांना वेळीच मदत मिळाली तर ते पुढे वाचन चालू ठेवतात, अन्यथा ते वाचन बंद करतात व त्यांचा वाचनातील आनंद कमी होतो. मुलाची लक्ष केंद्रित करण्याची पातळी त्यांना ॲक्टिव्हिटींमध्ये किती स्वारस्य आहे यावर अवलंबून असते. क्रिएटिव्ह व्हा आणि वाचनाचा अनुभव ॲक्टिव्हिटीवर मजेशीर बनवा.

तुम्ही एकत्र मोठ्याने वाचत असताना तुम्ही पुस्तकातील नाटकातील दृश्ये रोल करु शकता किंवा तुमच्या मुलाला क्राफ्ट स्टिक्स वापरुन वेगवेगळ्या शब्दांची अक्षरे बनवण्यास मदत करु शकता. मुलाच्या मनाचा विस्तार करण्यासाठी आणि लक्ष केंद्रित करण्यासाठी शारीरिक ॲक्टिव्हिटींना प्रोत्साहन द्या, जसे की वाचण्यापूर्वी मैदानी खेळांमध्ये भाग घेणे. (How to Improve Your Child’s Reading?)

सर्जनशील व्हा

हे शक्य आहे की जेव्हा वाचनाचा विचार येतो तेव्हा तुमच्या मुलाचे लक्ष कमी असते. याचे कारण असे की त्यांचे लक्ष केंद्रित करण्याची पातळी त्यांच्या ॲक्टिव्हिटीतील स्वारस्याच्या स्तरावर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असते.

सर्जनशील बनणे आणि वाचनाचा अनुभव एका मजेदार क्रियेमध्ये बदलणे हे तुमचे ध्येय असले पाहिजे. पुस्तकातील काही दृश्यांची भूमिका साकारणे ही त्याला अधिक गुंतवून ठेवण्याची युक्ती असू शकते. वाचन आणि आकलनास प्रवृत्त करण्यासाठी संगीत किंवा व्हिज्युअल स्मरणपत्रे वापरून आकर्षक माहिती प्रदान करा. (How to Improve Your Child’s Reading?)

त्यांच्या स्वारस्यांचे निरीक्षण करा

तुमचे मूल कशाबद्दल बोलत आहे आणि त्यांची आवड काय आहे ते पहा. जसजसे ते मोठे होतात तसतसे त्यांच्या आवडी-निवडी बदलतात. त्यांनी घोडे, डायनासोर, चेटकिणी किंवा ट्रकमध्ये रस घेतला असावा. ते काहीही असो, त्यांना आवडणाऱ्या गोष्टींशी संबंधित असलेले पुस्तक शोधा आणि आवडीशी संबंधित पुस्तके निवडण्याचा प्रयत्न करा. त्यातील काही भाग तुम्ही मोठयाने वाचून त्यांना ऐकवा. नंतर त्यांना पुढील भागाचे आकर्षण वाटेल. (How to Improve Your Child’s Reading?)

शारीरिक हालचालींना प्रोत्साहन द्या

शारीरिक आणि बाह्य क्रिया मुलांना त्यांचे मन विस्तृत करण्यास मदत करतात कारण ते त्यांच्या मेंदूच्या काही भागांचा वापर करतात जे ते सहसा बसताना करत नाहीत. म्हणून, त्यांना सर्व प्रकारच्या शारीरिक क्रियांमध्ये भाग घेण्यास प्रोत्साहित केले पाहिजे कारण ते त्यांच्या शरीरासाठी आणि मनासाठी चांगले आहे. (How to Improve Your Child’s Reading?)

शैक्षणिक तज्ञांनी दीर्घकाळ शारीरिक क्रिया आणि सुधारित एकाग्रता पातळी यांच्यातील दुवा म्हणजे, तुमचे मुल वाचायला बसण्यापूर्वी, त्यांना मैदानी खेळ किंवा मजेदार नृत्य दिनचर्यामध्ये सहभागी होण्यासाठी त्यांचे मन तयार होण्यास मदत करते.

मजेदार सूचना द्या

तुम्ही मुलांना सूचना देतांना गाण्याचा किंवा संगीताचा वापर करा, मजेशीर आवाज वापरुन वाचनाबद्दल उत्साह निर्माण करा. व्हिज्युअल रिमाइंडर वापरा की वाचनाची वेळ भिंतीवर एक पोस्टर प्रदर्शित करुन किंवा तुमच्या मुलाला ‘रीडिंग बेअर’ देऊन त्याला वाचनासाठी बसू शकतात. त्याच्या शेजारी बसून त्याला वाचनास प्रोत्साहित करा. (How to Improve Your Child’s Reading?)

लक्ष केंद्रित करण्याच्या तंत्रांना प्रोत्साहन द्या

तुमच्या मुलाला वाचायला बसण्यापूर्वी लक्ष केंद्रित करण्यात मदत करण्याचा ध्यान हा एक उत्तम मार्ग आहे. एक किंवा दोन मिनिटांच्या लहान सत्रांपासून सुरुवात करा हळूहळू वेळ वाढवा. त्यांना त्यांच्या मनात किंवा खोलीत एका विशिष्ट वस्तूवर लक्ष केंद्रित करण्यास सांगून सुरुवात करा. वाचन करताना ते विचलित होतात तेव्हा हे त्यांना मदत करू शकते. ते त्यांचे मन पुन्हा केंद्रित करण्यासाठी आणि विचलित करणारे विचार बाहेर ढकलण्यासाठी एक मिनिट घेऊ शकतात. मुलाचे लक्ष टिकवून ठेवण्यासाठी तंत्र लागू करा, जसे की लक्ष वाढविण्यासाठी लहान सत्रे वापरणे. (How to Improve Your Child’s Reading?)

सारांष

अशाप्रकारे वाचन व आकलन यासाठी लक्ष केंद्रित करणे व त्यातील अर्थ समजून घेणे आवश्यक आहे, मग ते प्रौढ असो वा लहान मुले. तरुण वाचकांसाठी हे विशेषतः आव्हानात्मक असू शकते कारण ते अस्वस्थ असतात आणि वाचताना देखील लक्ष देण्यास ते संघर्ष करु शकतात. कमी लक्ष कालावधी आणि कमी एकाग्रता पातळी या सामान्य समस्या आहेत ज्या लहान मुलांमध्ये असतात आणि ती कोणतीही नवीन माहिती शिकण्याच्या आणि लक्षात ठेवण्याच्या मार्गावर मोठ्या प्रमाणात परिणाम करते.

पालकांनी आपल्या मुलांना वाचण्यासाठी प्रोत्साहित केले पाहिजे कारण ते त्यांना धीर देण्यात आणि कथा जिवंत ठेवण्यासाठी त्यांची कल्पनाशक्ती आणि सर्जनशीलता वापरण्यास शिकवेल. ही माहिती पालकांसाठी आणि त्यांच्या मुलांना वाचनाची सवय लावण्यासाठी धडपडत असलेल्या इतर कोणासाठीही नक्कीच उपयोगी पडेल. (How to Improve Your Child’s Reading?)

• How to Teach Kids to Read | मुलांना वाचन कसे शिकवायचे
• How to help kids to understand what they read | वाचन आकलन 
•  New Skills for Reading Comprehension | वाचन आकलन कौशल्य

आमच्या Etopcollection वेबसाईटला जरुर भेट द्या, तसेच शैक्षणिक माहितीसाठी “ज्ञानज्योत” शैक्षणिक मराठी संकेत स्थळाला भेट द्या.