How to Memorize Study? | अभ्यास लक्षात कसा ठेवावा?

How to Memorize Study? | अभ्यास लक्षात कसा ठेवावा? अभ्यास लक्षात ठेवणे ही एक कला आहे. त्यासाठी नेमके काय केले पाहिजे, हे जाणून घेण्यासाठी वाचा…

शिक्षणाच्या अगदी प्राथमिक स्तरापासून विदयार्थ्यांना महाविद्यालयीन अभ्यासक्रमांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर माहिती लक्षात ठेवणे आवश्यक असते. एका विषयाचा अभ्यास लक्षात ठेवणे सोपे वाटते, परंतू, एका वर्गासाठी असलेल्या सर्व विषयांचा अभ्यास लक्षात ठेवणे कठीण व निराशाजनक असू शकते.ब-याच विद्यार्थ्यांना असे वाटते की अभ्यास लक्षात ठेवण्यासाठी त्यांची स्मरणशक्ती मजबूत नाही, वाचलेला अभ्यास लक्षात राहात नाही. त्यासाठी आपण आपल्या स्मरणशक्तीला दोष देऊ नका. (How to Memorize Study?)

विदयार्थ्यांनी एक गोष्ट लक्षात घेतली पाहिजे की, अभ्यास लक्षात ठेवणे ही एक कला आहे. लक्षात ठेवणे हे केवळ योग्य कौशल्यांसह कोणताही विदयार्थी यशस्वी होऊ शकतो, कोणीही त्यांच्या लक्षात ठेवण्याच्या क्षमतांना प्रशिक्षित आणि विकसित करू शकतो. अनुभवी शिक्षकांचा असा दावा आहे की, व्हिज्युअलायझेशन तंत्राचा सराव करुन आणि मेमरी ट्रिक्स वापरुन विदयार्थ्यांना माहितीचा मोठा भाग त्वरीत लक्षात ठेवण्यास सक्षम करते. (How to Memorize Study?)

संशोधनात असे दिसून आले आहे की जे विद्यार्थी मेमरी ट्रिक्स वापरतात, ते इतरांपेक्षा चांगले प्रदर्शन करतात. मेमरी युक्त्या तुम्हाला तुमची कार्यरत मेमरी वाढविण्यात आणि दीर्घकालीन मेमरीमध्ये प्रवेश करण्यात मदत करतात. ही तंत्रे तुम्हाला काही संकल्पना वर्षानुवर्षे किंवा आयुष्यभरही लक्षात ठेवण्यास सक्षम करू शकतात. व्हिज्युअल आणि स्पेसियल मेमरी तंत्रांव्यतिरिक्त, तुमच्या मेंदूला माहिती लक्षात ठेवण्यास मदत करण्यासाठी तुम्ही वापरू शकता अशा अनेक युक्त्या आणि सोप्या टिप्स खालील प्रमाणे आहेत. (How to Memorize Study?)

प्रथम माहिती समजून घ्या

कोणत्याही विषयाचा अभ्यास करण्यापूर्वी अभ्यासाचा घटक समजून घ्या. जसे की, व्याकरण असेल तर, त्याचे नियम, गणित असेल तर सुत्र, विज्ञान असेल तर संज्ञा या गोष्टी तुमच्यासाठी अर्थपूर्ण माहिती लक्षात ठेवणे सोपे करतात. तुम्हाला सामग्री समजत नाही असे आढळल्यास, ते लक्षात ठेवण्याचा प्रयत्न करण्यापूर्वी ते समजून घेण्यासाठी थोडा वेळ घालवा. त्यासाठी तुम्ही तुमचे शिक्षक, पालक किंवा मित्र यांची मदत घ्या. (How to Memorize Study?)

माहितीचे संदर्भ जोडा

तुम्ही लक्षात ठेवण्याचा प्रयत्न करत असलेली माहिती तुम्हाला आधीपासून माहीत असलेल्या एखाद्या गोष्टीशी जोडा. तुम्हाला माहीत असलेल्या एखाद्या गोष्टीशी माहिती जोडण्याचा मार्ग तुम्ही विचार करु शकत नसल्यास, एक विलक्षण कनेक्शन तयार करा.

उदाहरणार्थ, समुद्रसपाटीवरील पाणी 212 अंश फॅरेनहाइटवर उकळते आणि 212 हे तुमच्या जिवलग मित्राच्या फोन नंबरचे पहिले तीन अंक आहेत हे तुम्ही लक्षात ठेवण्याचा प्रयत्न करत आहात. तुमचा फोन खळखळत्या समुद्रात फेकण्याची कल्पना करुन या दोघांना लिंक करा. हा एक विलक्षण दुवा आहे, आणि ती वस्तुस्थिती टिकवून ठेवण्यास मदत करु शकते.

माहितीचे पुनरावलोकन करा

अभ्यास दर्शवितो की तुमचा मेंदू तुम्ही झोपत असताना माहिती प्रक्रिया करतो आणि संग्रहित करतो. तुम्ही झोपायला जाण्यापूर्वी माहितीचे पुनरावलोकन करण्याचा प्रयत्न करा. जरी ती काही मिनिटांसाठीच असली तरीही आणि तुमच्या मेमरीमध्ये माहिती एम्बेड करण्यात मदत करते का ते पहा. (How to Memorize Study?)

सरावासाठी स्वपरीक्षा घ्या

तुम्ही अभ्यास करण्याचा प्रयत्न करत असलेली माहिती लक्षात आहे किंवा नाही हे तपासण्यासाठी स्वपरीक्षा तंत्र वापरा. फक्त नोट्स किंवा पाठ्यपुस्तक पुन्हा वाचू नका. ब-याचदा, विद्यार्थ्यांना वाटते की त्यांना सामग्री आठवते कारण ते पुन्हा वाचतात तेव्हा ते त्यांना परिचित असते.

त्याऐवजी, स्वतःला प्रश्न विचारा आणि उत्तर किंवा सामग्री न पाहता ते लक्षात ठेवण्यास भाग पाडा. हे तंत्र तुम्हाला ज्या भागात संघर्ष करत आहात ते ओळखण्यास सक्षम करेल; त्यानंतर तुम्ही मेमरी ट्रिक्सपैकी एकावर परत जाऊ शकता जेणेकरुन ते लक्षात ठेवण्यास मदत होईल. तसेच, एखादी गोष्ट लक्षात ठेवण्याचा प्रयत्न केल्यानंतर लगेच प्रश्नमंजुषा टाळा. ते खरोखरच तुमच्या स्मरणात अडकले आहे की नाही हे पाहण्यासाठी काही तास, किंवा एक किंवा दोन दिवस प्रतीक्षा करा. (How to Memorize Study?)

पुनरावृत्ती तंत्र वापरा

तुमच्या तात्पुरत्या कार्यरत मेमरीमधून तुमच्या दीर्घकालीन स्मृतीत जाण्यासाठी दोन गोष्टी घडणे आवश्यक आहे. त्यातील पहिली म्हणजे संकल्पना संस्मरणीय असावी आणि दुसरी म्हणजे त्याची पुनरावृत्ती करावी. आपल्या स्मृतीमध्ये माहिती दृढपणे ठेवण्यासाठी पुनरावृत्ती करा. पुनरावृत्ती तंत्रामध्ये फ्लॅश कार्ड्स, या विभागातील सोप्या टिप्स वापरणे आणि स्व-चाचणी यासारख्या गोष्टींचा समावेश असू शकतो. (How to Memorize Study?)

तुमचा अभ्यास आणि पुनरावृत्ती यातील प्रत्येक अभ्यास सत्रादरम्यानचा वेळ वाढवायला सुरुवात करा. ते अंतर ठेवून आणि हळूहळू मधल्या वेळा वाढवण्यामुळे संकल्पना अधिक स्मरणात ठेवण्यास मदत होऊ शकते. (How to Memorize Study?)

वाचा आणि लिहा

जे वाचले ते लिहून काढा, लेखनामुळे आपण शिकण्याचा प्रयत्न करत असलेली माहिती अधिक खोलवर एन्कोड करण्यात मदत होते. कारण आपला हात आणि आपला मेंदू यांचा थेट संबंध असतो. व्याख्यानादरम्यान आपल्या नोट्स हाताने लिहिण्याचा प्रयत्न करा किंवा व्याख्यानानंतर नोट्स किंवा माहिती हाताने पुन्हा लिहा आणि पुनर्रचना करा. आपण लक्षात ठेवू इच्छित असलेली संकल्पना लिहित असताना, माहिती मोठ्याने सांगण्याचा प्रयत्न करा आणि संकल्पना देखील दृश्यमान करा.

शब्दांचे अर्थपूर्ण गट तयार करा

लक्षात ठेवण्यासाठी एक चांगली रणनीती म्हणजे सामग्री सुलभ करणारे अर्थपूर्ण गट तयार करणे. उदाहरणार्थ, मुख्य दिशा व उपदिशांची नावे लक्षात ठेवण्यासाठी अ-द-न-प-वा वाजतो कसा उ-ई-पू अशा शब्दांचा वापर करुन दिशा व उपदिशांची नावे लक्षात ठेवणे सोपे होईल. फक्त सुरुवात कोठूण करावी हे लक्षात ठेवले की कागदावर दिशा पटकन मांडता येतात, किंवा दिशा पटकन ओळखता येतात. (How to Memorize Study?)

स्वतःशी मोठयाणे बोला

सुरुवातीला हे विचित्र वाटू शकते, परंतु आपण लक्षात ठेवण्याचा प्रयत्न करत असलेल्या सामग्रीबद्दल स्वतःशी बोलणे हे एक प्रभावी मेमरी साधन आहे. फक्त माहिती हायलाइट किंवा पुन्हा वाचण्याऐवजी मोठ्याने बोलण्याचा प्रयत्न करा. (How to Memorize Study?)

अभ्यासाचे विषय बदला

इंटरलीव्हिंग ही कौशल्ये किंवा संकल्पनांचे मिश्रण किंवा पर्यायी कल्पना आहे जी तुम्हाला लक्षात ठेवायची आहेत. उदाहरणार्थ, तुमच्या विज्ञान वर्गासाठी शब्दसंग्रह शब्द लक्षात ठेवण्यासाठी काही वेळ घालवा आणि नंतर ताबडतोब तुमच्या इतिहास वर्गासाठी ऐतिहासिक तारखा आणि नावे अभ्यासण्यासाठी स्विच करा.

काही गणिताच्या समस्यांचा सराव करुन त्याचा पाठपुरावा करा आणि नंतर विज्ञानाच्या व्याख्यांकडे परत जा. ही पद्धत सुरुवातीला गोंधळात टाकणारी वाटू शकते, परंतु त्याच संकल्पनेवर दीर्घकाळ खर्च करण्यापेक्षा शेवटी चांगले परिणाम महत्वाचे आहेत. (How to Memorize Study?)

व्हिज्युअल आणि अवकाशीय तंत्रे

व्हिज्युअल आणि अवकाशीय तंत्रे ही स्मृती युक्त्या आहेत ज्यात तुमच्या पाच इंद्रियांचा समावेश होतो. माहिती टिकून राहण्यासाठी ते प्रतिमा, गाणी, भावना आणि आपल्या शरीराचा वापर करतात. मानवांकडे उत्कृष्ट व्हिज्युअल आणि स्पेसियल मेमरी सिस्टम आहेत. जेव्हा तुम्ही व्हिज्युअल आणि स्पेसियल मेमरी तंत्र वापरता, तेव्हा तुम्ही कंटाळवाणे, रॉट मेमोरिझेशन ऐवजी मजेदार, संस्मरणीय आणि सर्जनशील दृष्टिकोन वापरता.

हे तुम्हाला लक्षात ठेवू इच्छित असलेल्या गोष्टी पाहणे, अनुभवणे किंवा ऐकणे सोपे करते. व्हिज्युअल आणि अवकाशीय तंत्रे देखील तुमची कार्यरत मेमरी मोकळी करतात. जेव्हा तुम्ही गोष्टी एकत्रित करता तेव्हा तुम्ही तुमची दीर्घकालीन स्मरणशक्ती वाढवता. व्हिज्युअल आणि स्पेसियल तंत्रांचा वापर केल्याने तुमचे मन एकाग्र होण्यास आणि लक्ष देण्यास मदत करते. जेव्हा तुमचे मन दुस-या गोष्टीकडे भटकायचे असते. तुम्ही जे शिकता ते अर्थपूर्ण, संस्मरणीय आणि मजेदार बनवण्यात ते तुम्हाला मदत करतात.

प्रत्येक महिन्यातील दिवसांची संख्या लक्षात ठेवण्यासाठी हाताची मुठ केल्यानंतर वरती येणा-या हाडांचा वापर करुन तुम्हाला तपशील लक्षात ठेवण्यास मदत करण्यासाठी सुलभ तंत्राचे उत्तम उदाहरण आहे. (How to Memorize Study?)

संस्मरणीय व्हिज्युअल प्रतिमा

तुम्हाला एखादी महत्चाची गोष्ट लक्षात ठेवायची असेल तेव्हा, त्या वस्तूचे प्रतिनिधित्व करण्यासाठी एक संस्मरणीय व्हिज्युअल इमेज बनवून पहा. प्रतिमा महत्वाच्या आहेत कारण त्या तुमच्या मेंदूच्या व्हिज्युओस्पेशियल केंद्रांशी थेट जोडल्या जातात. प्रतिमा दृश्य क्षेत्रांमध्ये टॅप करुन तुम्हाला कठीण संकल्पना लक्षात ठेवण्यास मदत करतात. परंतु तुम्हाला फक्त प्रतिमा वापरण्याची गरज नाही तुम्ही जितक्या जास्त पाच इंद्रियांचा वापर करु शकता, तितकी माहिती लक्षात ठेवणे तुमच्यासाठी सोपे होईल.

मेमरी पॅलेस तंत्र

या तंत्रामध्ये एखाद्या परिचित जागेचे दृश्य करणे समाविष्ट आहे, जसे की तुमच्या घराचा किंवा वसतिगृहाचा लेआउट आणि ते व्हिज्युअल स्पेस म्हणून वापरणे, जिथे तुम्ही लक्षात ठेवू इच्छित असलेल्या संकल्पना-प्रतिमा जमा करु शकता.

हे तंत्र किराणा मालाच्या सूचीसारख्या असंबंधित वस्तू लक्षात ठेवण्यात मदत करु शकते. मेमरी पॅलेस तंत्र वापरण्यासाठी, तुमची जागा (घर किंवा वसतिगृह) कल्पना करा आणि नंतर तुमच्या किराणा मालाच्या यादीतील वस्तूंची कल्पना करा.

उदाहरणार्थ, टेबलाच्या काठावरुन फुटलेले अंडे किंवा पलंगावर बसलेले सफरचंदांचे बुशल चित्र करा. हे तंत्र अंगवळणी पडण्यासाठी थोडा वेळ लागू शकतो, परंतु एकदा का तुम्ही ते केले की ते जितके जलद आणि अधिक प्रभावी होईल.

गाणी आणि जिंगल्स

मेमरी पॅलेस आणि प्रतिमांप्रमाणे, गाणी किंवा जिंगल्स तुमच्या मेंदूचा उजवा गोलार्ध वापरतात आणि समीकरणे आणि सूची यासारख्या अवघड गोष्टी लक्षात ठेवण्यास मदत करतात. चतुर्भुज सूत्रासारख्या गोष्टींसाठी आधीच भरपूर गाणी आहेत, कोणीतरी आधीच ट्यून तयार केली आहे की नाही हे पाहण्यासाठी तुम्ही काय लक्षात ठेवण्याचा प्रयत्न करत आहात ते गुगल करुन पहा. नसल्यास, स्वतःचे बनवण्याचा प्रयत्न करा. (How to Memorize Study?)

पंचेंद्रिये

अभ्यास करताना शक्य तितक्या पाच इंद्रियांचा वापर केल्याने तुम्हाला तुमच्या मेंदूचे अधिक भाग वापरण्यास आणि माहिती चांगल्या प्रकारे लक्षात ठेवण्यास मदत होते. उदाहरणार्थ, शरीरशास्त्र परीक्षेचा अभ्यास करत असल्यास, शरीरशास्त्राचे मॉडेल घ्या, प्रत्येक भाग अनुभवा आणि त्यांची नावे मोठ्याने म्हणा. (How to Memorize Study?)

जिवंत दृश्य रुपकं किंवा उपमा

हे तुम्हाला केवळ लक्षात ठेवण्यासाठीच नाही तर संकल्पना समजून घेण्यास मदत करु शकते, विशेषतः गणित आणि विज्ञानातील. एक रुपक हे जाणण्याचा एक मार्ग आहे की एक गोष्ट दुस-या सारखीच आहे. उदाहरणार्थ, सीरिया देशाचा आकार तृणधान्याच्या वाटीसारखा आणि जॉर्डन देशाचा नाइकी एअर जॉर्डन स्नीकरसारखा विचार करा. रुपक-विशेषत: दृश्‍य-काव्ये आपल्यासोबत वर्षानुवर्षे टिकून राहू शकतात. ते तुमच्या मनातील कल्पनांना चिकटवण्यास मदत करतात कारण ते आधीपासून असलेल्या मज्जासंस्थेशी जोडणी करतात. (How to Memorize Study?)

सारांष

यापैकी काही तंत्रे सुरुवातीला विचित्र वाटू शकतात किंवा विकसित होण्यास थोडा वेळ लागू शकतो. तुम्ही त्यांचा जितका जास्त सराव कराल, तितके ते सोपे आणि अधिक नैसर्गिक बनतील आणि अधिक माहिती तुम्ही स्मरणात ठेऊ शकता. आपण जर अभ्यासात अयशस्वी झालात तर खचून न जाता अभ्यासात यशस्वी कसे व्हावे हे जाणून घ्या. तसेच, लक्षात ठेवा की आपल्याला या सूचीतील प्रत्येक टिप करण्याची आवश्यकता नाही. काहींसह प्रयोग करा आणि कोणते तुमच्यासाठी उपयुक्त आहेत ते शोधा. (How to Memorize Study?)

• Benefits of Study Groups | अभ्यास गटांचे फायदे
• Online Teaching and Learning | ऑनलाइन शिक्षण
• Qualities of a Good Student | चांगल्या विद्यार्थ्याचे गुण

आमच्या Etopcollection वेबसाईटला जरुर भेट द्या, तसेच शैक्षणिक माहितीसाठी “ज्ञानज्योत” शैक्षणिक मराठी संकेत स्थळाला भेट द्या.

[pt_view id=”55cff900qc”]