Darkness under the lamp | दिव्याखाली अंधार

Darkness under the lamp | ‘दिव्याखाली अंधार’ म्हणीचा अर्थ, स्पष्टीकरण, दैनंदिन जीवनातील उदाहरणे, या म्हणीमधून मिळणारा बोध, विद्यार्थ्यांच्या जीवनातील महत्त्व, समाजातील महत्त्व व म्हणीचे वैशिष्ट्य.

मराठी भाषेत अनेक म्हणी आहेत ज्या आपल्या जीवनातील अनुभव, वास्तव आणि समाजातील परिस्थिती अतिशय थोडक्यात पण प्रभावीपणे सांगतात. अशाच अर्थपूर्ण म्हणींमध्ये “दिव्याखाली अंधार” (Darkness under the lamp) ही म्हण विशेष प्रसिद्ध आहे.

ही म्हण आपल्या दैनंदिन जीवनात अनेक ठिकाणी लागू पडते. बाहेरच्या गोष्टींची माहिती असणारा माणूस स्वतःच्या घरातील किंवा जवळच्या गोष्टींकडे दुर्लक्ष करतो, अशा प्रसंगी ही म्हण वापरली जाते.

म्हणीचा शब्दशः अर्थ

“दिवा” म्हणजे प्रकाश देणारी वस्तू. दिव्यामुळे आजूबाजूला उजेड पसरतो, पण त्या दिव्याच्या अगदी खाली मात्र थोडासा अंधार राहतो. त्यामुळे “दिव्याखाली अंधार” (Darkness under the lamp) या म्हणीचा शब्दशः अर्थ असा होतो की, जो इतरांना प्रकाश देतो, त्याच्याच खाली अंधार असतो. किंवा ‘मोठ्या किंवा गुणवान माणसाच्या ठिकाणी देखील काही दोष किंवा अज्ञान असणे’

स्पष्टीकरण

दिवा हा नेहमी दुसऱ्यांना प्रकाश देतो आणि अंधार दूर करतो. मात्र, दिव्याच्या स्वतःच्या अगदी खाली मात्र थोडा अंधार असतो. त्याचप्रमाणे, एखादी व्यक्ती खूप हुशार, विद्वान किंवा कर्तृत्ववान असली, तरी तिच्यामध्येही एखादी लहान-सहान उणीव किंवा दोष असू शकतो.

म्हणीचा भावार्थ

या म्हणीचा खरा अर्थ असा आहे की, माणूस अनेकदा दूरच्या किंवा बाहेरच्या गोष्टींकडे जास्त लक्ष देतो, पण स्वतःच्या घरातील, जवळच्या किंवा महत्त्वाच्या गोष्टींकडे दुर्लक्ष करतो. समाजात मोठे ज्ञान देणारे लोक कधी कधी स्वतःच्या आयुष्यातील चुका ओळखू शकत नाहीत. दुसऱ्यांना सल्ला देणारे लोक स्वतः मात्र त्या गोष्टींचे पालन करत नाहीत, अशा परिस्थितीत ही म्हण योग्य ठरते.

दैनंदिन जीवनातील उदाहरणे

१. शिक्षकाचे उदाहरण

एखादा शिक्षक शाळेत विद्यार्थ्यांना चांगले संस्कार आणि शिस्त शिकवतो, पण त्याची स्वतःची मुले मात्र अभ्यासात मागे असतात किंवा चुकीच्या मार्गावर जातात. अशावेळी “दिव्याखाली अंधार” ही म्हण वापरली जाते.

२. डॉक्टराचे उदाहरण

डॉक्टर इतरांच्या आरोग्याची काळजी घेतात, पण स्वतःच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करतात. अनेकदा ते स्वतः वेळेवर जेवत नाहीत किंवा विश्रांती घेत नाहीत. हे देखील या म्हणीचे उत्तम उदाहरण आहे.

३. पोलीस अधिकाऱ्याचे उदाहरण

एखादा पोलीस अधिकारी शहरातील गुन्हेगारांना पकडण्यात हुशार असतो, पण त्याच्या घरातील व्यक्ती चुकीच्या संगतीत असते. ही परिस्थिती “दिव्याखाली अंधार” या म्हणीला साजेशी आहे. (Darkness under the lamp)

४. समाजसेवकाचे उदाहरण

समाजातील गरीब आणि गरजू लोकांसाठी काम करणारा माणूस स्वतःच्या आई-वडिलांकडे किंवा कुटुंबाकडे दुर्लक्ष करतो. हे देखील या म्हणीचे वास्तव उदाहरण आहे. (Darkness under the lamp)

या म्हणीमधून मिळणारा बोध

“दिव्याखाली अंधार” ही म्हण आपल्याला अनेक महत्त्वाचे धडे देते.

१. स्वतःकडे लक्ष देणे आवश्यक

आपण इतरांच्या चुका शोधण्यात वेळ घालवतो, पण स्वतःच्या चुका सुधारण्याचा प्रयत्न करत नाही. त्यामुळे प्रथम स्वतःकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे. (Darkness under the lamp)

२. जवळच्या गोष्टींचे महत्त्व

दूरच्या लोकांसाठी काम करताना आपल्या कुटुंबाची, मित्रांची आणि जवळच्या नात्यांची काळजी घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. (Darkness under the lamp)

३. ज्ञानाचा योग्य उपयोग

फक्त इतरांना शिकवून उपयोग नाही, तर स्वतःही त्या गोष्टींचे पालन केले पाहिजे. खरे ज्ञान तेच जे आचरणात उतरते. (Darkness under the lamp)

४. आत्मपरीक्षणाची गरज

प्रत्येक माणसाने वेळोवेळी स्वतःचे आत्मपरीक्षण केले पाहिजे. त्यामुळे आपल्या चुका लक्षात येतात आणि सुधारणा करता येते. (Darkness under the lamp)

विद्यार्थ्यांच्या जीवनातील महत्त्व

विद्यार्थी अनेकदा मित्रांना अभ्यासाचे महत्त्व सांगतात, पण स्वतः अभ्यासाकडे दुर्लक्ष करतात. काही विद्यार्थी इतरांना मोबाईलचा कमी वापर करण्याचा सल्ला देतात, पण स्वतः मात्र सतत मोबाईलमध्ये व्यस्त असतात. म्हणूनच ही म्हण विद्यार्थ्यांच्या जीवनातही लागू पडते.

विद्यार्थ्यांनी या म्हणीमधून हे शिकले पाहिजे की, स्वतःच्या जबाबदाऱ्या प्रथम पूर्ण करणे गरजेचे आहे. इतरांना मार्गदर्शन करण्यापूर्वी स्वतः आदर्श निर्माण करणे आवश्यक आहे. (Darkness under the lamp)

समाजातील महत्त्व

आजच्या समाजात अनेक लोक सोशल मीडियावर मोठमोठ्या गोष्टी बोलतात, नैतिकतेचे धडे देतात, पण प्रत्यक्ष जीवनात त्या मूल्यांचे पालन करत नाहीत. त्यामुळे “दिव्याखाली अंधार” ही म्हण आजही तितकीच सत्य आणि महत्त्वाची आहे.

राजकारणी, शिक्षक, अधिकारी, पालक आणि समाजातील प्रत्येक व्यक्तीने या म्हणीचा अर्थ समजून घेतला पाहिजे. फक्त इतरांना दोष देण्यापेक्षा स्वतःमध्ये सुधारणा करणे आवश्यक आहे. (Darkness under the lamp)

म्हणीचे वैशिष्ट्य

ही म्हण अतिशय लहान पण अर्थपूर्ण आहे.
ती जीवनातील वास्तव परिस्थिती स्पष्ट करते.
समाजातील दुटप्पीपणा आणि दुर्लक्ष दाखवते.
आत्मपरीक्षणाची प्रेरणा देते.
आजच्या आधुनिक जीवनातही तितकीच लागू पडते.

निष्कर्ष

“दिव्याखाली अंधार” (Darkness under the lamp) ही मराठी म्हण मानवी स्वभावाचे वास्तव चित्र दाखवते. माणूस अनेकदा इतरांच्या गोष्टींमध्ये लक्ष घालतो, पण स्वतःच्या जवळच्या गोष्टींकडे दुर्लक्ष करतो. ही म्हण आपल्याला स्वतःकडे पाहण्याचा, आत्मपरीक्षण करण्याचा आणि आपल्या कुटुंबाची व जबाबदाऱ्यांची जाणीव ठेवण्याचा संदेश देते.

जीवनात यशस्वी आणि आदर्श व्यक्ती बनण्यासाठी फक्त इतरांना शिकवणे पुरेसे नसते, तर स्वतः त्या गोष्टींचे पालन करणे महत्त्वाचे असते. म्हणूनच “दिव्याखाली अंधार” ही म्हण प्रत्येकाच्या जीवनासाठी मार्गदर्शक ठरते.

आमच्या Etopcollection वेबसाईटला जरुर भेट द्या, तसेच शैक्षणिक माहितीसाठी “ज्ञानज्योत” शैक्षणिक मराठी संकेत स्थळाला भेट द्या.