New Rules of ITR Filing | आयकर विवरणपत्र (ITR) भरण्याचे नवीन नियम

New Rules of ITR Filing | नवीन नियमांनुसार आयकर विवरणपत्र (ITR) भरणे – जाणून घ्या महत्त्वाचे बदल

आयकर विवरणपत्र (Income Tax Return – ITR) भरणे हे प्रत्येक पात्र करदात्यासाठी महत्त्वाचे आहे. आर्थिक वर्ष 2025-26 (आकलन वर्ष 2026-27) साठी ITR भरताना काही महत्त्वाचे बदल आणि नियम लागू आहेत. विशेष म्हणजे 1 एप्रिल 2026 पासून नवीन आयकर कायदा लागू झाला असला, तरी आर्थिक वर्ष 2025-26 साठी ITR दाखल करताना अद्याप आयकर कायदा, 1961 मधील नियमच लागू राहतील. (New Rules of ITR Filing)

योग्य ITR फॉर्म निवडणे आवश्यक

करदात्याच्या उत्पन्नाच्या स्वरूपानुसार योग्य ITR फॉर्म निवडणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

• पगारदार व्यक्तींसाठी सामान्यतः ITR-1 किंवा ITR-2 लागू होतो.
• व्यवसाय किंवा व्यावसायिक उत्पन्न असल्यास ITR-3 किंवा ITR-4 लागू होतो.
• चुकीचा फॉर्म भरल्यास रिटर्न नाकारला जाऊ शकतो किंवा विलंब होऊ शकतो.

ITR-1 आणि ITR-4 मध्ये महत्त्वाचे बदल

यंदा ITR-1 आणि ITR-4 फॉर्ममध्ये काही सवलती देण्यात आल्या आहेत.

• ठराविक अटी पूर्ण करणाऱ्या करदात्यांना मर्यादित प्रमाणातील सूचीबद्ध शेअर्सवरील दीर्घकालीन भांडवली नफा (Long Term Capital Gain) असला तरी ITR-1 किंवा ITR-4 वापरण्याची सुविधा उपलब्ध झाली आहे.
• त्यामुळे अनेक लहान गुंतवणूकदारांसाठी रिटर्न भरण्याची प्रक्रिया अधिक सोपी झाली आहे.

AIS, TIS आणि Form 26AS तपासणे अनिवार्य

ITR भरण्यापूर्वी खालील कागदपत्रांमधील माहिती तपासावी.

• Annual Information Statement (AIS)
• Tax Information Statement (TIS)
• Form 26AS
• Form 16 (पगारदारांसाठी)

या सर्व माहितीचा ITR मधील तपशीलाशी मेळ असणे आवश्यक आहे. विसंगती आढळल्यास नोटीस येऊ शकते किंवा परतावा (Refund) उशिरा मिळू शकतो. (New Rules of ITR Filing)

PAN–आधार लिंक असणे आवश्यक

PAN आणि आधार क्रमांक लिंक नसल्यास ITR दाखल करताना अडचणी येऊ शकतात. तसेच वैयक्तिक माहिती, जन्मतारीख आणि बँक खात्याचा तपशील अचूक भरावा. (New Rules of ITR Filing)

ई-व्हेरिफिकेशन (e-Verification) विसरू नका

ITR सबमिट केल्यानंतर त्याचे ई-व्हेरिफिकेशन करणे अनिवार्य आहे.

• Aadhaar OTP
• नेट बँकिंग
• बँक खाते
• डीमॅट खाते

यांपैकी कोणत्याही माध्यमातून ई-व्हेरिफिकेशन करता येते. ई-व्हेरिफिकेशन न केल्यास रिटर्न वैध मानला जात नाही.

अंतिम मुदतीपूर्वी ITR दाखल करा

बहुतेक वैयक्तिक करदात्यांसाठी ITR भरण्याची नियोजित अंतिम तारीख 31 जुलै असते (सरकारकडून मुदतवाढ दिल्यास ती वेगळी असू शकते). अंतिम तारखेनंतर रिटर्न भरल्यास:

• विलंब शुल्क लागू होऊ शकते.
• करावर व्याज लागू शकते.
• काही प्रकारचे तोटे (Losses) पुढे नेण्याचा अधिकार गमावला जाऊ शकतो. (New Rules of ITR Filing)

बँक खात्याचा तपशील योग्य भरा

Refund थेट बँक खात्यात जमा केला जातो. त्यामुळे:

• IFSC कोड
• खाते क्रमांक
• पूर्व-प्रमाणित (Pre-validated) बँक खाते

यांची माहिती योग्य असणे आवश्यक आहे. चुकीची माहिती दिल्यास Refund उशिरा मिळू शकतो. (New Rules of ITR Filing)

सर्व उत्पन्न जाहीर करा

ITR भरताना खालील सर्व उत्पन्नाचा समावेश करा.

• पगार
• व्याज उत्पन्न
• घरभाडे
• शेअर किंवा म्युच्युअल फंड विक्रीवरील नफा
• फ्रीलान्स किंवा व्यवसाय उत्पन्न
• इतर स्रोतांतील उत्पन्न

उत्पन्न लपविल्यास दंडात्मक कारवाई होऊ शकते. (New Rules of ITR Filing)

घरमालमत्तेचे उत्पन्न योग्य प्रकारे दाखवा

स्वतः वापरत असलेले घर, भाड्याने दिलेली मालमत्ता किंवा गृहकर्जावरील व्याज यांचा तपशील योग्य प्रकारे भरावा. चुकीची माहिती दिल्यास रिटर्नमध्ये त्रुटी निर्माण होऊ शकतात. (New Rules of ITR Filing)

घाईत ITR भरू नका

अंतिम दिवशी सर्व्हरवरील ताणामुळे तांत्रिक अडचणी येऊ शकतात. त्यामुळे:

• सर्व कागदपत्रे आधी तयार ठेवा.
• माहिती दोनदा तपासा.
• शेवटच्या दिवसाची वाट पाहू नका.

निष्कर्ष

आयकर विवरणपत्र वेळेत आणि अचूक पद्धतीने भरणे ही प्रत्येक करदात्याची जबाबदारी आहे. यंदा ITR फॉर्ममध्ये काही सुलभ बदल करण्यात आले असले तरी योग्य फॉर्मची निवड, AIS व Form 26AS मधील माहितीची पडताळणी, PAN-आधार लिंक, ई-व्हेरिफिकेशन आणि सर्व उत्पन्नाची अचूक नोंद या बाबींना विशेष महत्त्व आहे. वेळेत ITR दाखल केल्यास दंड टाळता येतो, परतावा लवकर मिळतो आणि आर्थिक व्यवहारांसाठी आवश्यक असलेला कर अनुपालनाचा पुरावा सहज उपलब्ध होतो. (New Rules of ITR Filing)

• How to Claim Tax Refund | कर परतावा कसा मागायचा
• Tax Preparation and Planning | कर तयारी आणि नियोजन
• How to Check Income Tax Refund? | कर परतावा कसा तपासावा?
• 24Q-TDS Return Filing on Salary Payment |पगारावर TDS रिटर्न

आमच्या Etopcollection वेबसाईटला जरुर भेट द्या, तसेच  शैक्षणिक माहितीसाठी “ज्ञानज्योत”  शैक्षणिक मराठी संकेत स्थळाला भेट द्या.

(टीप: हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने दिलेला आहे.)