Popular Varieties of Mangoes in India | आंब्याचे प्रकार

Popular Varieties of Mangoes in India | भारतातील प्रसिद्ध आंब्याच्या जाती, त्यांची वैशिष्टये, उत्पन्न विभाग आणि प्रकार कसा ओळखायचा हे जाणून घ्या.

भारत ही आंब्याची भूमी आहे, या रसाळ फळाला ‘फळांचा राजा’ म्हणून संबोधले जाते, आंबा निःसंशयपणे उन्हाळ्यातील सर्वोत्तम फळांपैकी एक आहे! भारतात जवळपास पंधराशे पेक्षाही अधिक आंब्यांच्या जाती आहेत, प्रत्येक जातीची वेगळी चव, आकार आणि रंग आहे. (Popular Varieties of Mangoes in India)

पिवळा, सोनरी, गुलाबी-लाल किंवा सिंदुरा ते पोपट चोचीच्या आकाराच्या तोतापुरीपर्यंत, आंब्याच्या अनोख्या जाती भारतीय बाजारपेठांवर राज्य करतात. सुमारे 300 ग्रॅम वजनाचा प्रसिद्ध रत्नागिरी अल्फोन्सो आणि बिहारमधील मालदा, ज्याचा एक अनोखा सुगंध आहे, भारतात एप्रिलच्या मध्यापासून ते ऑगस्टपर्यंत बाजारपेठांवर आंब्यांचे वर्चस्व असते.

आपण आंब्याच्या सर्वच्या सर्व जाती ओळखू शकत नाहीत, परंतू किमान सर्वात सामान्य वाण आपल्याला ओळखता आले पाहिजेत. त्यासाठी या लेखामध्ये आंब्याचे काही वाण ओळखण्यासाठी माहिती दिलेली आहे.

अल्फोन्सो, महाराष्ट्र

प्रसिद्ध ‘रत्नागिरी आम’ हा महाराष्ट्रातील कोकण विभागातील रत्नागिरी, देवगड आणि रायगड या भागात आढळतो. या जातीच्या आंब्यांचा रंग, आकार व चव या विविधतेमुळे हा प्रकार जगभरात प्रिय आहे.

विशेष म्हणजे या जातीच्या प्रत्येक आंब्याचे वजन 150 ते 300 ग्रॅम दरम्यान असते. अल्फोन्सो आंबा हा भारतात आढळणाऱ्या आंब्याच्या सर्वोत्कृष्ट जातींपैकी एक आहे आणि तो सर्वात महाग देखील आहे. अल्फोन्सोचा वापर पुडिंग, केक, दही आणि आइस्क्रीम बनवण्यासाठी केला जातो.

कसे ओळखावे: फळाच्या वरच्या बाजूला लाल रंगाची छटा असते या वरुन ही जात सहज ओळखता येते.

केसर गुजरात

गीर पर्वताच्या पायथ्याशी उगवल्यामुळे याला गिर केसर असेही म्हणतात. केसर आंबा आमरसासाठी प्रसिद्ध आहे. आंब्याची ही जात देखील इतर सर्वात महाग जातींपैकी एक आहे.

या आंब्याच्या गर केशरसारखा दिसतो, त्यामुळे मसाल्याच्या नावावरून त्याला केसर नाव देण्यात आले आहे. हे मुख्यतः अहमदाबाद आणि गुजरातमध्ये आणि आसपास घेतले जाते, या जातीची लागवड जुनागढच्या नवाबांनी 1931 मध्ये प्रथम केली आणि 1934 मध्ये तिचे नाव केसर ठेवण्यात आले.

तोतापुरी कर्नाटक

चवीला सौम्य आणि हिरवट रंगाचा हा आंबा पोपटाच्या चोचीसारखा दिसतो. या जातीला इतर अनेक नावे आहेत: कलेक्टर, संदेर्शा, बंगलोरा, गिली, मुक्कू, किली मुकू, थेवडियामुथी आणि कल्लामाई इत्यादी. कर्नाटक, आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणा या राज्यांतील, या जातीचे आंबे इतर जातींसारखे गोड नसून सॅलड आणि लोणच्यासाठी उत्तम आहे.

कसे ओळखावे: पिकल्यावर ते हिरवट रंगाचे असते आणि पोपटाच्या चोचीसारखे दिसते.

हापूस, महाराष्ट्र

मूळ महाराष्ट्रातील, ही जात आता गुजरात आणि कर्नाटकच्या काही भागातही घेतली जाते. जर आपण अहवालानुसार गेलो तर, ही सर्वात महाग जातींपैकी एक आहे जी जगातील इतर भागांमध्ये निर्यात देखील केली जाते.

कसे ओळखावे: त्याचा नैसर्गिक वेगळा सुगंध आहे, गर भगव्या रंगाचा असून त्यात फायबर नाही.

सिंधुरा, तामिळनाडू

तामिळनाडूमधील लोकप्रिय जातीपैकी एक असून सिंधुरा आंब्याला विशिष्ट लाल रंगछटा असते. या आंब्याच्या लाल रंगावरुन त्याला हे नाव दिलेले आहे. आंब्याच्या या प्रकाराची चव गोड असून त्यात थोडासा आंबटपणा आहे ज्याचा सुगंध तुमच्या तोंडात बराच काळ रेंगाळतो. शेक तयार करण्यासाठी हे खूप चांगले आहे, कारण लगदयाला चांगला पिवळा रंग असतो.

कसे ओळखावे: आत पिवळ्या गोड गरासह बाहेरील रंग लाल आहे.

बंगीनापल्ली, आंध्र प्रदेश

त्यांच्या अल्फोन्सो समकक्षांपेक्षा लक्षणीयरीत्या मोठ्या, या आंब्याच्या जातीचे उत्पादन आंध्र प्रदेशातील कर्नूल जिल्ह्यातील बानागनपल्ले येथे घेतले जाते. त्याच्या सुखद सुगंधाने, ते गुळगुळीत त्वचेसह अंडाकृती आकाराचे आहेत आणि त्यांची लांबी सुमारे 14 सेमी आहे.

कसे ओळखावे: त्यावर हलका पिवळसर रंग असलेला अंडाकृती आकार असून त्यावर काही डाग असतात.

चौसा, बिहार

चौसा हा आंब्याचा प्रकार उत्तर भारत आणि बिहारमध्ये लोकप्रिय आहे. ही जात शेरशाह सूरीने सोळाव्या शतकात त्याच्या कारकिर्दीत आणली होती. याला बिहारमधील एका शहराचे नाव दिलेले आहे. ही विविधता आश्चर्यकारकपणे गोड लगदा आणि चमकदार पिवळ्या त्वचेद्वारे वैशिष्ट्यीकृत आहे.

कसे ओळखावे: हे त्याच्या पिवळ्या-सोनेरी रंगाने वैशिष्ट्यीकृत आहे. (Popular Varieties of Mangoes in India)

रासपुरी, कर्नाटक

ही जात दक्षिण भारतात लोकप्रिय असून कर्नाटकातील जुने म्हैसूर येथे मोठ्या प्रमाणावर पिकवले जाते आणि वापरले जाते. तसेच ही जात भारतात आंब्याची राणी म्हणून ओळखली जाते. हे आंबे मे महिन्यात येतात आणि जूनच्या अखेरीस उपलब्ध होतात. आंब्याचा हा प्रकार जॅम, जेली, ज्यूस, आइस्क्रीम, दही आणि स्मूदी बनवण्यासाठी वापरला जातो.

कसे ओळखावे: ते अंडाकृती आकाराचे आणि सुमारे 4 ते 6 इंच लांब आहेत. (Popular Varieties of Mangoes in India)

पायरी, गुजरात

सफेदा प्रमाणेच, पायरी ही बाजारपेठेतील पहिल्या जातींपैकी एक आहे. त्वचेवर तांबूस रंगाची छटा असते आणि चव थोडी आंबट असते, गुजरातमध्ये आमरस बनवण्यासाठी वापरतात.

कसे ओळखावे: उच्च फायबर आणि रसदार लाल रंगाची छटा. (Popular Varieties of Mangoes in India)

हिमसागर, पश्चिम बंगाल

गोड सुगंधाने वैशिष्ट्यीकृत असलेला आंब्याचा हा प्रकार, पश्चिम बंगाल आणि ओरिसामध्ये घेतला जातो. या मध्यम आकाराच्या जातीचे वजन 250 ते 350 ग्रॅम दरम्यान असते आणि त्यात मलईदार मांस असते, जे डेझर्ट आणि मिल्कशेक बनवण्यासाठी चांगले असते.

कसे ओळखावे: ते सहसा मध्यम आकाराचे, पिवळ्या लगद्यासह हिरव्या रंगाचे असतात. (Popular Varieties of Mangoes in India)

नीलम, तामिळनाडू

हा वाण देशाच्या प्रत्येक भागात घेतले जातो, परंतू, उत्तम नीलम तामिळनाडूतून येतो. हा प्रकार सामान्यतः जूनमध्ये भरपूर प्रमाणात आढळतो. नारिंगी त्वचेसह, ते इतर जातींच्या तुलनेत लहान व लांब आहेत. हा आंबा खाण्यास चांगला असून तो मिश्रित फळांच्या सॅलडमध्ये वापरतात.

कसे ओळखावे: त्यांची त्वचा केशरी असते आणि आंब्याच्या इतर जातींच्या तुलनेत आकाराने लहान असते.(Popular Varieties of Mangoes in India)

मालदा, बिहार

बिहारमधील ‘आंब्याचा राजा’ म्हणून ओळखले जाणारे मालदा पूर्णपणे तंतुमय नसल्यामुळे ते चटण्यांसाठी उत्तम पर्याय बनते. हे चवीला गोड-आंबट असून ते पल्पी आणि स्वादिष्ट आहे.

कसे ओळखावे: इतर प्रकारच्या आंब्यांच्या तुलनेत त्याचे आवरण पातळ आहे आणि त्याला गोड सुगंध आहे. (Popular Varieties of Mangoes in India)

मालगोवा, तामिळनाडू

मालगोवा हा एक गोल आंबा आहे जो पिवळ्या छटासह हिरवा रंग टिकवून ठेवतो. त्याचा आकार गोलाकार-तिरकस असतो, लगदा हलका पिवळा असतो आणि बहुतेक मे आणि जूनमध्ये उपलब्ध असतो.

याला दक्षिणेचा अल्फोन्सो असेही म्हणतात आणि आइस्क्रीम, दही इत्यादी बनवण्यासाठी वापरला जातो. कसे ओळखावे: 300-500 ग्रॅम वजनाच्या लहान गोलाकार-तिरकस आकार आहे. (Popular Varieties of Mangoes in India)

लंगडा, उत्तर प्रदेश

लंगडा हा आंब्याचा एक प्रसिद्ध प्रकार आहे, ज्याचा उगम उत्तर प्रदेशातील वाराणसी येथे झाला आहे. जर आपण नावाचा विचार केला तर त्याला लंगडा म्हणण्याचं कारण म्हणजे पाय नसलेल्या माणसाच्या शेतात पहिल्यांदा त्याची लागवड केली गेली होती. लंगडा किंवा बनारसी लंगडा पिकल्यानंतरही बाहेरून हिरवाच राहतो. सुंदर सुगंध हे त्याचे वेगळे वैशिष्ट्य आहे.  या जातीचा आंबा जुलै ते ऑगस्टपर्यंत उपलब्ध असतो.

कसे ओळखावे: ओव्हल-आकाराचे, ते पिकलेले असतानाही हिरव्या रंगाचे असतात. (Popular Varieties of Mangoes in India)

बदामी, कर्नाटक

बदामी ही कर्नाटकातील आघाडीची आंब्याची जात असून; एप्रिल ते जुलै या कालावधीत आंब्याचा उत्तम वापर केला जातो. पोषक तत्वांनी भरलेल्या या जातीच्या आंब्याची त्वचा अतिशय पातळ असते; आणि ती कर्नाटक राज्यातील अल्फोन्सो म्हणून प्रसिद्ध आहे.

कसे ओळखावे: या जातीच्या आंब्याच्या त्वचेवर चमकदार सोनेरी पिवळसर लाल रंगाची छटा असते; जी फळाच्या वरच्या बाजूला पसरते. (Popular Varieties of Mangoes in India)

सुवर्णरेखा, आंध्र प्रदेश

या जातीला सिंधुरा, लाटसुंद्री आणि सिंदूर या नावानेही ओळखले जाते. हे अंडाकृती-आयताकार आकाराचे, जाड कातडीचे आणि फायबर-कमी प्रकारचे असते आणि लवकर पिकते. (Popular Varieties of Mangoes in India)

लक्ष्मण भोग, पश्चिम बंगाल

ही जात अल्फोन्सोसाठी एक आदर्श पर्याय आहे आणि त्याची लागवड फक्त पश्चिम बंगालमध्ये केली जाते. चमकदार पिवळी त्वचा आणि भरपूर लगदा हे त्याचे वैशिष्ट्य आहे. शेक आणि लस्सी बनवण्यासाठी हे आदर्श आहे. (Popular Varieties of Mangoes in India)

आम्रपाली, पॅन इंडिया

ही जात संपूर्ण भारतभर अनेक ठिकाणी घेतली जाते. ही जात नीलम आणि दशेरी यांच्यातील क्रॉस आहे. या आंब्यांचा गर लाल रंगाचा असून, या जातीचे शेल्फ लाइफ कमी आहे. या जातीचा उपयोग रस तयार करण्यासाठी केला जातो. (Popular Varieties of Mangoes in India)

फाजली, बिहार

ही जात इतर आंब्यांपेक्षा तुलनेने मोठी आहे आणि त्यात भरपूर लगदा आहे. एका आंब्याचे वजन 1 किलोपर्यंत असू शकते! या जातीचा वापर लोणचे आणि जाम बनवण्यासाठी केला जातो. (Popular Varieties of Mangoes in India)

दशेरी, उत्तर प्रदेश

या जातीचे मातृवृक्ष लखनौ चे नवाब दिवंगत मोहम्मद अन्सार जैदी यांच्या बागेत उगवले होते. लांब आकार, मजबूत सुगंध आणि फायबर-कमी हे त्यांना ओळखण्याचे काही मार्ग आहेत. ते टेबल आंबे मानले जातात आणि मुले त्याला चूसने वाला आम म्हणतात. ते धुवून खाल्ले जातात. (Popular Varieties of Mangoes in India)

• What is the right time to eat banana? | केळी केंव्हा खावी?
• Know the Amazing Benefits of Amla | आवळयाचे फायदे

आमच्या Etopcollection वेबसाईटला जरुर भेट द्या, तसेच शैक्षणिक माहितीसाठी “ज्ञानज्योत” शैक्षणिक मराठी संकेत स्थळाला भेट द्या.