Know the Importance of Hartalika | हरतालिकेचे महत्व

Know the Importance of Hartalika | हरतालिका व्रताचा इतिहास, व्रताचे महत्व, साजरी करण्याची पद्धत, व्रता दरम्यानचे विधी व हरतालिकेच्या शुभेच्छा.

भारत हा विविधता, मनोरंजक संस्कृती आणि परंपरा असलेला देश म्हणून ओळखला जातो. यापैकी काही सण आणि परंपरा पिढ्यान्पिढ्या टिकल्या आहेत आणि सध्याच्या काळातही अस्तित्वात आहेत. (Know the Importance of Hartalika)

हरतालिका हा असाच एक सण आहे जो भगवान शिव आणि देवी पार्वती यांच्या बंधनाचा सन्मान करण्यासाठी साजरा केला जातो. या दिवशी देवी पार्वतीने भगवान शिवाला आपला जोडीदार म्हणून सिद्ध करण्यासाठी विशेष व्रत केले होते.

हिंदू स्त्रिया साजरे करत असलेल्या शुभ सणांपैकी एक म्हणजे हरतालिका व्रत. हा उत्सव भाद्रपद महिन्याच्या शुक्ल पक्ष तृतीयेमध्ये साजरा केला जातो, जो ग्रेगोरियन कॅलेंडरनुसार ऑगस्ट किंवा सप्टेंबर महिन्यात असतो.

हरतालिका व्रत हे भारतातील विविध भागांमध्ये, विशेषतः उत्तरेकडील राज्यांमध्ये महिलांनी साजरा केला जाणारा एक महत्वाचा सण आहे. हा सण भगवान शिव आणि देवी पार्वतीला समर्पित आहे, ज्यामध्ये महिला वैवाहिक सुखासाठी आणि त्यांच्या जोडीदाराच्या कल्याणासाठी त्यांचे आशीर्वाद मागतात. (Know the Importance of Hartalika)

हरतालिका व्रताचा इतिहास

“हरतालिका” हे नाव “अलिका” वरुन आले आहे, ज्याचा अर्थ स्त्री असा आहे आणि “हरात” म्हणजे अपहरण. पौराणिक कथेनुसार, देवी पार्वतीने शैलपुत्रीच्या रुपात अवतार घेतला, जी हिमालयाची कन्या होती. देवी पार्वतीने भगवान शिवाशी लग्न करण्यासाठी गंगा नदीच्या काठावर कठीण तपश्चर्या केली.

जेंव्हा पार्वतीचे वडील हिमालय यांनी तिला या अवस्थेत पाहिले, तेंव्हा त्यांनी पार्वतीचा भगवान विष्णूंशी विवाह करण्याचा प्रयत्न केला. कारण नारदांच्या सांगण्यावरुन, तिच्या वडिलांनी भगवान विष्णूशी लग्न करण्याचे वचन दिले. पण पार्वतीला तिच्या वडिलांचा निर्णय मान्य नव्हता. (Know the Importance of Hartalika)

देवी पार्वतीने तिची व्यथा मैत्रिणीला सांगितली; नंतर मैत्रिण पार्वतीला मदत करण्याचा निर्णय घेते आणि पार्वतीचे अपहरण करून तिला घनदाट जंगलात नेते, जिथे माता पार्वती साधना करु शकत होती. जोपर्यंत भगवान शिव देवीची वचनबद्धता जाणून घेत नाहीत आणि तिच्या लग्नाला सहमती देत ​​नाहीत, तोपर्यत पार्वतीने कठोर साधना केली.

देवी पार्वतीची अतूट भक्ती आणि समर्पणामुळे अखेरीस भगवान शिव प्रसन्न होतात आणि पार्वतीचा आपली पत्नी म्हणून करण्याचा शब्द दिला. अखेरीस, ती भगवान शिवाशी एकरुप झाली आणि तिच्या वडिलांच्या आशीर्वादाने शिवपार्वतीचा विवाह झाला.

तेव्हापासून, त्या दिवसाला हरितालिका म्हणून संबोधले जाते. हे हरतालिका साजरी करण्यामागील मुळ कारण मानले जाते. या दिवशी महिला देवी पार्वतीच्या भक्तीचा उत्सव साजरा करतात आणि त्यांचा सन्मान करतात. स्त्रिया हरतालिका व्रत जोडीदार मिळवण्यासाठी पाळतात. (Know the Importance of Hartalika)

हरतालिका व्रताचे महत्व

हरतालिका व्रत हा स्त्रियांचा उत्सव आहे. हे  हे व्रत भाद्रपद महिन्यातील शुक्ल पक्षाच्या तृतीयेला हस्त नक्षत्राच्या दिवशी पाळले जाते. पूर्वेकडील यूपी, बिहार, झारखंड, राजस्थान आणि मध्य प्रदेश तसेच महाराष्ट्रामध्येही हरतालिका मोठ्या उत्साहाने आणि आनंदाने साजरी केली जाते. (Know the Importance of Hartalika)

या दिवशी भगवान शिव, माता पार्वती आणि भगवान गणेश यांच्या वाळू किंवा मातीच्या मूर्तींची पूजा केली जाते. विवाहित आणि अविवाहित अशा दोन्ही स्त्रिया त्यांच्या जोडीदाराच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि अविवाहित मुलींसाठी योग्य जोडीदार शोधण्यासाठी देवाकडे प्रार्थना करण्यासाठी ‘निर्जला’ व्रत करतात. प्रार्थना करतात आणि त्यांच्या उपासनेचा भाग म्हणून व्रत कथा कथन करतात. पार्वतीच्या दृढनिश्चयाची कथा जी प्रेम, सामर्थ्य आणि भक्तीचे प्रतीक आहे.

हा एक दिवस आहे जो देवी पार्वतीच्या समर्पण आणि दृढनिश्चयाचा उत्सव साजरा करतो, ज्यांच्या भगवान शिव भक्तीचा या पालनाद्वारे सन्मान केला जातो. हरतालिका व्रताच्या विधींचे पालन करुन, स्त्रिया सुसंवादी आणि समृद्ध वैवाहिक जीवनासाठी प्रार्थना करतात. हरतालिका व्रताचा मुख्य उद्देश संततीसह वैवाहिक आनंद मिळवणे हा आहे. (Know the Importance of Hartalika)

हरतिलिका कशी साजरी करतात

विवाहित स्त्रिया आपला वैवाहिक आनंद अबाधित ठेवण्यासाठी आणि अविवाहित मुलींना योग्य वर मिळण्यासाठी हरितालिका व्रत करतात. हे व्रत सर्वप्रथम देवी पार्वतीने भगवान शिव आणि शंकरासाठी पाळले होते. या दिवशी गौरी-शंकराची विशेष पूजा केली जाते. या दिवशी स्त्रिया, मग ते विवाहित असोत किंवा अविवाहित, निर्जला व्रत (पाण्याशिवाय उपवास) करतात, ज्या दरम्यान त्या सुमारे 24 तास खाण्यापिण्याशिवाय राहतात. या दिवशी महिला गणेश, माता पार्वती आणि भगवान शिव यांची प्रार्थना करतात.

या दिवशी बेदमी पुरी, रसेले आलू, दाल बाटी, बेसन कढी, मालपुआ, घेवर, खीर, थेकुआ आणि गुजिया हे प्रख्यात मेजवानीचे घटक म्हणून सादर केलेल्या चवदार पदार्थांचा एक भाग आहे. हा दिवस आहे जेव्हा विवाहित महिलांना त्यांच्या सासरच्या लोकांकडून कपडे, सजावट, सौंदर्यप्रसाधने आणि विविध भेटवस्तू मिळतात.

उत्सव साजरा करण्यासाठी, स्त्रिया हामावर मेहंदी काढतात. स्त्रिया विशेषतः हिरव्या आणि लाल रंगाचे पारंपारिक कपडे परिधान करतात. देशातील काही भागात, स्त्रिया संपूर्ण रात्र जागून आणि पारंपारिक गाणी गाण्यासाठी वेगवेगळ्या महिलांच्या मेळाव्यात सामील होऊन उपवास करतात. व्रत साधारणपणे दुसऱ्या दिवसी सकाळी संपते. (Know the Importance of Hartalika)

हरतालिका व्रत दरम्यान पाळायचे विधी

• स्त्रिया अन्न किंवा पाण्याशिवाय उपवास करतात (निर्जला व्रत), आणि भगवान शिव आणि देवी पार्वतीची प्रार्थना करतात.
• ते बिंदी, कुम कुम, मेहेंदी, बांगड्या, पायल आणि इतर अलंकार घालून वधूप्रमाणे वेषभूषा करतात आणि त्यांच्या पतीचे आशीर्वाद घेतात. (Know the Importance of Hartalika)
• संध्याकाळी ते एकत्र शिवलिंग मातीने तयार करतात आणि त्यावर फुले, बेलाची पाने वाहतात.
• ते रात्रभर भगवान शिवाची पूजा करतात आणि मंत्रांचा जप करतात. ते नाचतात, गातात आणि रात्रभर जागे राहतात.
• सकाळी व्रत कथेच्या कथनाने पूजा समाप्त होते त्यानंतर देवी पार्वती आणि भगवान शिव यांची सुंदर मिरवणूक काढली जाते. सर्व स्त्रिया बेलाची पाने खाऊन उपवास सोडतात, त्यानंतर नारळाचा प्रसाद आणि काही फळे खातात.

हरतालिका व्रत

या दिवशी उपवास करणाऱ्या महिला सूर्योदयापूर्वी उठतात, आंघोळ करतात आणि पूर्ण मेकअप करतात. पूजेसाठी केळीच्या पानांनी मंडप तयार करून गौरी-शंकराची मूर्ती बसवली जाते. यासोबतच आनंददायी भजन आणि कीर्तन गाताना तीन वेळा आरती केली जाते आणि शिव आणि पार्वतीच्या विवाहाची कथा ऐकवली जाते.

व्रत कधीही आंधळेपणाने करु नये. जागरुकता आणि अज्ञानाचा अभाव तुम्हाला काहीही मदत करणार नाही. विपुल आशीर्वादासाठी व्रत काळजीपूर्वक पाळले पाहिजे. त्याचे निरीक्षण करताना आपल्याला कोणकोणत्या त्रासांना सामोरे जावे लागेल याचा विचार करु नये. म्हणून शुभ हरतालिका व्रताचा आनंद घ्या आणि शिवपार्वतीचा आशीर्वाद घ्या.

पूजेदरम्यान कोणत्या मंत्राचा जप करावा?

तुमच्या जोडीदारासाठी आणि सुखी वैवाहिक जीवनासाठी खालील मंत्रांचा जप करा.

ॐ शिवाये नम:। ॐ उमाये नम:। ॐ पार्वत्यै नम:। ॐ जगद्धात्रयै नम:। ॐ जगत्प्रतिष्ठायै नम:। ॐ शांतिरूपिण्यै नम:।
ॐ नम: शिवाय। ॐ हराय नम:। ॐ महेश्वराय नम:। ॐ शम्भवे नम:। ॐ शूलपाणये नम:। ॐ पिनाकवृषे नम:। ॐ पशुपतये नम:।

उपवासाची गरज

अविवाहित मुली आणि विवाहित स्त्रिया या दोघीही या व्रतास पात्र आहेत, परंतु एकदा व्रत पाळले की ते आयुष्यभर पाळावे लागते. जर व्रत करणारी स्त्री गंभीर आजारी असेल तर तिच्या जागी दुसरी स्त्री किंवा तिचा पती देखील हे व्रत करु शकतात. बहुतेक पूर्व उत्तर प्रदेश आणि बिहारमधील लोक हा उपवास करतात. हे व्रत महाराष्ट्रातही पाळले जाते कारण गणेश चतुर्थीच्या दुसऱ्या दिवशी गणेशाची प्रतिष्ठापना केली जाते. (Know the Importance of Hartalika)

उपवास सोडणे

हे व्रत करणाऱ्या व्यक्तीची झोप निषिद्ध आहे, त्यासाठी रात्रभर भजन आणि कीर्तनाने जागे राहावे लागते. सकाळी स्नान करून श्रद्धेने व भक्तीने उटणे, कपडे, खाद्यपदार्थ, फळे, मिठाई व दागिने योग्य विवाहित स्त्रीला दान करावेत. हे व्रत फार महत्वाचे मानले जाते. प्रत्येक सौभाग्यवान स्त्री हे व्रत पाळणे हे आपले मोठे भाग्य समजते. (Know the Importance of Hartalika)

हरतालिकेच्या शुभेच्छा

• या शुभ हरतालिकेला भगवान शिव आणि देवी पार्वतीचे दैवी आशीर्वाद सदैव तुमच्या पाठीशी असू दे. हरतालिकेच्या शुभेच्छा!
• आजच्या या खास दिवशी, तुमच्या जोडीदारासोबतचे तुमचे प्रेम आणि बंध प्रत्येक प्रत्येक क्षणाला अधिक दृढ आणि अधिक आनंदी होऊ दे. हरतालिकेच्या शुभेच्छा!
• आनंद, प्रेम आणि समृद्धीने भरलेल्या हरतालिकेच्या शुभेच्छा. तुमचे आयुष्य तुमच्या हातातील मेहंदीसारखे रंगीबेरंगी होवो. हरतालिकेच्या शुभेच्छा! (Know the Importance of Hartalika)
• आजच्या या शुभ दिनी तुमचे हृदय आनंदाने भरुन जावो, तुमच्या जीवनात प्रेम, उत्साह व आनंद सदैव राहो. . हरतालिकेच्या शुभेच्छा!
• या हरतालिकेला तुम्ही करत असलेले व्रत, उपवास आणि प्रार्थना फलदायी होवो. तुमची भक्ती तुमच्या जीवनात शांती, तृप्ती आणि भरभराट आनेल. हरतालिकेच्या शुभेच्छा! (Know the Importance of Hartalika)

टीप: ‘या लेखात समाविष्ट असलेली माहिती अचूकतेची किंवा विश्वासार्हतेची हमी देत नाही. ही माहिती विविध माध्यमांमधून गोळा करुन आपल्या पर्यंत पोहचवली आहे. आमचा उद्देश फक्त माहिती प्रदान करणे हा आहे, वापरकर्त्यांनी ती केवळ माहिती मानली पाहिजे. अधिक तपशीलवार माहिती आणि वैयक्तिक मार्गदर्शनासाठी, कृपया संबंधित क्षेत्रातील तज्ञांचा सल्ला घ्या. (Know the Importance of Hartalika)

• Know about Anant Chaturdashi | अनंत चतुर्दशी
• Qualities of a Good Teacher | चांगल्या शिक्षकाचे गुण
• The Religious Significance of Diwali | दिवाळीचे धार्मिक महत्त्व

आमच्या Etopcollection वेबसाईटला जरुर भेट द्या, तसेच शैक्षणिक माहितीसाठी “ज्ञानज्योत” शैक्षणिक मराठी संकेत स्थळाला भेट द्या.