24 Types of Ekadashi in a Year | एक वर्षातील २४ प्रकारच्या एकादशी

24 Types of Ekadashi in a Year | एक वर्षातील २४ प्रकारच्या एकादशी, प्रत्येक एकादशीचे स्वतःचे वेगळे महत्त्व आणि पूजा करण्याची पद्धत असते.

एकादशीचे व्रत हिंदू धर्मातील अत्यंत पवित्र आणि पुण्यदायी व्रतांपैकी एक मानले जाते. एकादशी चंद्र पंधरवड्याच्या ११ व्या दिवशी, म्हणजे शुक्ल पक्ष आणि कृष्ण पक्ष अशी महिन्यातून दोनदा येते. वर्षभरात एकूण २४ एकादशी येतात. अधिकमास आल्यास त्यामध्ये आणखी दोन एकादशींचा समावेश होतो. प्रत्येक एकादशीचे स्वतःचे वेगळे महत्त्व आणि पूजा करण्याची पद्धत असते. (24 Types of Ekadashi in a Year)

एकादशी हा भगवान विष्णूंना समर्पित सर्वात शुभ दिवसांपैकी एक मानला जातो आणि या दिवशी उपवास केल्याने आध्यात्मिक लाभ आणि शुद्धीकरण होते असे मानले जाते. भगवान श्रीविष्णूची उपासना, उपवास, जप, दान आणि सत्कर्म करण्यासाठी एकादशी हा सर्वश्रेष्ठ दिवस मानला जातो.

एकादशी चंद्र पंधरवड्याच्या ११ व्या दिवशी, म्हणजे शुक्ल पक्ष आणि कृष्ण पक्ष अशी महिन्यातून दोनदा येते. एकादशी हा भगवान विष्णूंना समर्पित सर्वात शुभ दिवसांपैकी एक मानला जातो आणि या दिवशी उपवास केल्याने आध्यात्मिक लाभ आणि शुद्धीकरण होते असे मानले जाते. एकादशीचे पालन वर्षातील २४ दिवसांमध्ये केले जाते, प्रत्येक एकादशीचे स्वतःचे वेगळे महत्त्व आणि पूजा करण्याची पद्धत असते.

एका वर्षात 24 प्रकारच्या एकादशी आहेत, त्या सर्व भगवान विष्णूच्या विविध अवतारांशी संबंधित आहेत. प्रत्येक एकादशीचे काही अन्न नियम ठरवलेले आहेत, जे मानसिक ऊर्जा योग्य दिशेने निर्देशित करण्यासाठी आणि वाईट कृत्यांपासून दूर राहण्यासाठी पाळले पाहिजेत. (24 Types of Ekadashi in a Year)  

एकादशीचे महत्व

एकादशीचे धार्मिक, आध्यात्मिक आणि आरोग्यदृष्ट्याही विशेष महत्त्व आहे.

• भगवान विष्णूची कृपा प्राप्त करण्यासाठी एकादशीचे व्रत श्रेष्ठ मानले जाते.
• या दिवशी उपवास केल्याने मन, शरीर आणि आत्मा शुद्ध होतो.
• पापांचा नाश होऊन पुण्यप्राप्ती होते.
• मानसिक शांती आणि सकारात्मक ऊर्जा वाढते.
• इंद्रियसंयम व आत्मसंयम विकसित होतो.
• उपवासामुळे पचनसंस्थेला विश्रांती मिळते.
• घरात सुख, समृद्धी आणि आनंद नांदतो.
• मोक्षप्राप्तीचा मार्ग सुलभ होतो, असे पुराणांमध्ये सांगितले आहे.
• भगवान विष्णूचे नामस्मरण, विष्णुसहस्रनाम आणि भगवद्गीतेचे पठण विशेष फलदायी मानले जाते.
• दान, सेवा आणि सत्कर्मांचे अनेकपटीने फळ प्राप्त होते. (24 Types of Ekadashi in a Year)

पापमोचनी एकादशी (चैत्र कृष्ण पक्ष)

हिंदू कॅलेंडरनुसार पापमोचनी एकादशी चैत्र महिन्यात साजरी केली जाते. भगवान विष्णूचे भक्त एकादशीच्या दिवशी सकाळी लवकर उठतात आणि दिवसभर उपवास करतात.

खीर, तिळाचे लाडू आणि मेवा यांसारखे खास पदार्थ तयार करुन देवाला प्रसाद म्हणून अर्पण केले जातात. या दिवशी जे लोक संपूर्ण उपवास करु शकत नसतील तर ते दूध, फळे, फलाहारी खिचडी आणि रस घेऊ शकतात. शिजवलेल्या किंवा अगदी कच्च्या स्वरुपात भाज्यांना परवानगी नाही. लोक या दिवशी गरिबांना अन्न आणि कपडे दान करतात. त्यामुळे सर्व प्रकारच्या पापांचे निवारण होते आणि मानसिक शांती मिळते.

कामदा एकादशी (चैत्र शुक्ल पक्ष)

कामदा एकादशी ‘हिंदी नववर्षाच्या’ सुरुवातीला येते आणि या दिवशी उपवास केल्याने अनेक प्रकारच्या शापांपासून भक्तांचे रक्षण होते. एकादशीला प्रार्थना करताना भगवान विष्णूला विशेष भोग अर्पण करावा आणि या दिवशी भक्तांनी भोजन करु नये. या दिवशी उपवास केल्याने सर्व मनोकामना पूर्ण होतात. वैवाहिक जीवन सुखी राहते.

जर काही खाल्ले तर ते अन्न पूर्णपणे सात्विक असावे. सुका मेवा, फळे आणि दुग्धजन्य पदार्थांना परवानगी आहे. दुसऱ्या दिवशी गरजूंना अन्नदान करुन उपवास संपवावा. या दिवशी सोयाबीनचे, वाटाणे, कडधान्ये आणि धान्ये खाण्यास मनाई आहे. या दिवशी तुळशीची पाने तोडू नयेत किंवा खाऊ नयेत असे सांगितले जाते. (24 Types of Ekadashi in a Year)

वरुथिनी एकादशी (वैशाख कृष्ण पक्ष)

वरुथिनी एकादशीचे व्रत करणे हे दहा हजार वर्षे तपश्चर्या करण्यासारखे मानले जाते. हे व्रत एकादशीच्या पहाटेपासून सुरु होते आणि दुसऱ्या दिवशी पहाटेपर्यंत चालते. पूजा आणि प्रसाद अर्पण केल्यानंतर आणि ब्राह्मणांना अन्नदान केल्यानंतर ते उपवास सोडू शकतात. या दिवशी उपवास केल्याने सौभाग्य आणि संपत्ती वाढते.

जर ते पूर्ण उपवास करु शकत नसतील तर ते दिवसभरात एकच जेवण करु शकतात परंतु लाल मसूर, काळे हरभरे, चणे, मध, सुपारीची पाने, सुपारी किंवा पालक टाळा. त्यांच्याकडे साबुदाणा, दूध, पाणी, फळे आणि मिठाई असू शकते. (24 Types of Ekadashi in a Year)

मोहिनी एकादशी (वैशाख शुक्ल पक्ष)

भगवान विष्णूला प्रसन्न करण्यासाठी भक्ताने या दिवशी कठोर व्रत पाळावे. जर ते संपूर्ण दिवस आणि रात्री अन्नाशिवाय जाऊ शकत नसतील तर ते दुपारी एक जेवण घेऊ शकतात. त्यानंतर त्यांनी रात्रभर भजन गात जागे राहावे. या दिवशी उपवास केल्याने मोह, लोभ आणि अहंकाराचा नाश होतो, तसेच हा दिवस भगवान विष्णूच्या मोहिनी अवताराशी संबंधित आहे.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी फक्त फळे आणि दूध घेऊनच उपवास सोडावा. कांदा किंवा लसूण यासारखे कोणतेही धान्य किंवा तामसिक घटक असलेले अन्न खाण्यास परवानगी नाही. (24 Types of Ekadashi in a Year)

अपरा एकादशी (ज्येष्ठ कृष्ण पक्ष)

अपरा एकादशीला देवाची पूजा करताना भोग आणि तुळशीची पाने अर्पण करणे महत्त्वाचे आहे. तसेच, त्यांनी गरजूंना अन्न आणि कपडे दान केले पाहिजेत. कुटुंबातील सर्वांना प्रसाद वाटावा. ही एकादशी महापापांचा नाश करणारी व दानाचे विशेष महत्त्व असणारी आहे.

या दिवशी तांदूळ, मांस, कांदा, लसूण, मसूर यासारख्या खाद्यपदार्थांवर सक्त मनाई आहे. दुस-या दिवशी पुरण मुहूर्तावरच उपवास सोडावा. ते फक्त दूध-आधारित पदार्थ, सुके फळे, फळे आणि भाज्या (जर ते पूर्ण उपवास करु शकत नसतील) घेऊ शकतात. (24 Types of Ekadashi in a Year)

निर्जला एकादशी (ज्येष्ठ शुक्ल पक्ष)

निर्जलाचा अनुवाद ‘पाण्याशिवाय’ असा होतो. या एकादशीचे व्रत एकादशीच्या सूर्योदयापासून दुसऱ्या दिवशी पहाटेपर्यंत 24 तास पाणी न पिता पाळले जाते. या एकादशीच्या एका संध्याकाळी, उपवास करणारे लोक प्रार्थना करतात आणि नंतर दिवसातून एकदाच जेवतात. ही सर्वात कठीण आणि पुण्यदायी एकादशी आहे. पाणी न पिता उपवास केला जातो, ज्यामुळे वर्षभराच्या एकादशीचे पुण्य मिळते.

जेवणात तांदूळ आणि मसूर यांचा समावेश नाही कारण ते निषिद्ध आहेत. शुद्धीकरणाच्या विधीनंतर त्यांना पाण्याचा एक लहान थेंब घेण्याची परवानगी आहे. पूजा करताना पंचामृत किंवा दूध, तूप, दही, साखर आणि मध यांचे मिश्रण देवतेला अर्पण केले जाते. (24 Types of Ekadashi in a Year)

योगिनी एकादशी (आषाढ कृष्ण पक्ष)

योगिनी एकादशीमध्ये मीठ नसलेले अन्न खाणे आवश्यक आहे. एकादशीच्या एका रात्रीपासून भक्ताने कोणतेही उत्तेजक अन्न खाऊ नये आणि मीठरहित अन्न खाण्याचा सल्ला दिला जातो. या व्रताने रोग आणि दुःख दूर होतात व आरोग्य सुधारते.

जव, मूग डाळ आणि गहू हे उपवासाच्या आदल्या दिवशी तसेच उपवासाच्या दिवशी वर्ज्य आहेत. दुसऱ्या दिवशी सकाळी ब्राह्मण आणि गरजूंना अन्न आणि वस्त्र दान केल्यावरच भक्त उपवास सोडू शकतात. (24 Types of Ekadashi in a Year)

देवशयनी (आषाढी) एकादशी (आषाढ शुक्ल पक्ष)

या पवित्र दिवशी, भाविक एकादशीचे व्रत करतात, हरभरे, मसूर, मध, विशिष्ट मसाले आणि सर्व मांस वापरण्यास सक्त मनाई आहे. लसूण आणि कांदा यांसारख्या मुळांपासून बनवलेले तामसिक अन्नही घेता येत नाही. (24 Types of Ekadashi in a Year)

दुसऱ्या दिवशी सकाळी दूध, मध, साखर आणि मैदा अर्पण करुन उपवास सोडू शकतात. भगवान विष्णू योगनिद्रेत जातात व चातुर्मासाची सुरुवात होते. हा दिवस चातुर्मासाची सुरुवात करतो, जे हिंदू कॅलेंडरमध्ये पवित्र चार महिने आहेत आणि या काळात शुभ कार्ये केली जात नाहीत. पंढरपूरची आषाढी वारी याच दिवशी असते. (24 Types of Ekadashi in a Year)

कामिका एकादशी (श्रावण कृष्ण पक्ष)

ही एकादशी चातुर्मास कालावधीत साजरी केली जाते जेव्हा भगवान विष्णू झोपेत असल्याचे मानले जाते. या दिवशी भाविकांनी पूजा करताना फुलांव्यतिरिक्त दूध, फळे आणि तीळ अर्पण करावेत. त्यांनी पंचामृतही अर्पण करावे. दिवसभर उपवास करणे आणि दुसऱ्या दिवशी सकाळी गरिबांना अन्न वाटप केल्यानंतरच खाणे हा सर्वोत्तम प्रघात मानला जातो. ज्यामुळे शिव-विष्णू दोघांची कृपा प्राप्त होते व घरातील नकारात्मकता दूर होते.

जर त्यांनी एक जेवण खाल्ले तर त्यांनी तांदूळ आणि मांस वगळण्याची खात्री केली पाहिजे. तुळशीच्या ताज्या कळ्या दान करण्याचेही या दिवशी विशेष महत्त्व आहे. (24 Types of Ekadashi in a Year)

पुत्रदा एकादशी (श्रावण शुक्ल पक्ष)

पुत्रदा एकादशी जानेवारीमध्ये चंद्र चक्राच्या तेजस्वी अर्ध्या अकराव्या दिवशी होते. याचा अनुवाद ‘पुत्र देणारा’ असा होतो आणि भगवान विष्णूला पूजा अर्पण करुन त्या दिवशी उपवास केल्याने ही एकादशी संततीसाठी विशेष फलदायी व कुटुंबात सुख-समृद्धी वाढवते.

एकादशीच्या पहाटेपासून भक्त उपवास सुरु करतात आणि दुसऱ्या दिवशी सकाळी उपवास संपवतात. उपवासात त्यांना भात, डाळी, लसूण आणि कांदा खाण्याची परवानगी नाही. जे लोक उपवासाचे कठोर नियम पाळू शकत नाहीत त्यांच्याकडे दूध आणि फळे असू शकतात. या दिवशी हिंदू घरांमध्ये मांसाहारास सक्त मनाई आहे. (24 Types of Ekadashi in a Year)

अजा एकादशी (भाद्रपद कृष्ण पक्ष)

अजा एकादशीचे व्रत केल्याने आपल्या पापांचा आणि अज्ञानाचा नाश होतो. धान्य आणि कोथिंबीर किंवा दाण्यांनी देवाची पूजा करणे महत्वाचे आहे. हरभरे, हरभरा बियाणे, मध किंवा करांडा (करुंडा) सारख्या भाज्या खाण्यास मनाई आहे. त्यांनी फक्त एकदाच अन्न घेतले पाहिजे आणि या दिवशी दुसरे जेवण घेऊ नये. उपवासाच्या एक रात्री अगोदर मसूर डाळ खाऊ नये. तसेच भक्तांनी दशमीला पान खाणे टाळावे. या दिवशी राजा हरिश्चंद्राला राज्यप्राप्ती झाल्याची कथा प्रसिद्ध आहे. या व्रताने दुःख व संकटांचा नाश होतो. (24 Types of Ekadashi in a Year)

परिवर्तिनी, वामन किंवा पार्श्व एकादशी (भाद्रपद शुक्ल पक्ष)

पार्श्व एकादशीला, उपवास आणि भगवान विष्णूची प्रार्थना केल्याने भक्तांची सर्व पापांची शुद्धी होते आणि देवी लक्ष्मी प्रसन्न होते. शुभ कार्यांना प्रारंभ करण्यासाठी उत्तम दिवस. ज्यांना या दिवशी उपवास करायचा असेल, त्यांनी दशमीला सूर्यास्तानंतर अन्न सेवन करु नये.

त्यांना तीळ, हंगामी फळे आणि तुळशीच्या पानांनी परमेश्वराची पूजा करावी. त्यांनी या दिवशी नियमित जेवण करु नये परंतु संध्याकाळच्या प्रार्थनेनंतर फळे, दुग्धजन्य पदार्थ आणि कोरडे फळे खाऊ शकतात. त्यांनी या दिवशी भात, धान्य आणि बीन्स खाणे टाळावे. (24 Types of Ekadashi in a Year)

इंदिरा एकादशी (आश्विन कृष्ण पक्ष)

इंदिरा एकादशीला पितरांना मोक्ष मिळावा म्हणून उपवास केला जातो. या दिवशी शालिग्रामची पूजा केली जाते. एकादशीच्या आधी संध्याकाळपासून भक्तांनी एकापेक्षा जास्त वेळा अन्न सेवन करु नये.

तर्पण सोहळ्यानंतर आणि ब्राह्मणांना भोजन अर्पण केल्यावरच ते दशमीला उपवास सोडू शकतात. एकादशीला, त्यांनी संपूर्ण दिवस धान्य आणि अन्नधान्य नसलेले उपवास केले पाहिजे, नंतर ब्राह्मणांना आणि नंतर कावळा, गाय आणि कुत्र्याला अन्न दान करावे. पूजा करुन आणि कुटुंबासमवेत जेवण करुन द्वादशीलाच उपवास सोडला जातो. (24 Types of Ekadashi in a Year)

पापांकुशा एकादशी (आश्विन शुक्ल पक्ष)

पापंकुशा एकादशीला, भक्तांनी इतर एकादशींप्रमाणे दशमीच्या दिवसापासून उपवास सुरु केला पाहिजे. त्यांनी दशमीला तांदूळ, जव, गहू, हरभरा, मूग आणि उडीद डाळ यांचे सेवन करु नये कारण ही सात धान्ये पवित्र मानली जातात आणि या दिवशी त्यांची पूजा केली जाते. या व्रताने पापांचा पूर्ण नाश व स्वर्गसुखाची प्राप्ती होते.

साबुदाणा, चिप्स, केळी किंवा तळलेले पदार्थ यांसारखे पचनास जड पदार्थ वर्ज्य आहेत. पाणी, फळांचा रस आणि दूध यासारख्या पेयांना परवानगी आहे. ब्राह्मणांना भोजन दिल्यावरच द्वादशीला उपवास सोडता येतो. (24 Types of Ekadashi in a Year)

रमा एकादशी (कार्तिक कृष्ण पक्ष)

जे लोक रमा एकादशीचे व्रत करु शकत नाहीत त्यांनी तांदूळ किंवा मांसाहारी पदार्थ खाऊ नयेत. जे व्रत करतात त्यांनी या दिवशी अजिबात खाणे टाळावे. तथापि, जर ते शक्य नसेल तर ते फक्त शाकाहारी आणि सेंद्रिय पदार्थ घेऊ शकतात. भक्तांनी पूजा करताना तुळशीच्या पानांना हळद लावावी आणि देवाला अर्पण करावे. या व्रताने माता लक्ष्मीची कृपा प्राप्त होते व आर्थिक समृद्धी वाढते. (24 Types of Ekadashi in a Year)

प्रबोधिनी (देवउठणी) एकादशी (कार्तिक शुक्ल पक्ष)

असे मानले जाते की या दिवशी भगवान विष्णू चार महिन्यांच्या विश्रांतीनंतर जागे होतात. या एकादशीपासून, भक्तांना या काळात निषिद्ध असलेले त्यांचे शुभ कार्य करण्यास मोकळे होतात. दशमीच्या दुपारच्या वेळी अन्न सेवन केले जाते आणि त्यानंतर एकादशीनंतर दुसऱ्या दिवशी सकाळीच भक्तांना भोजन करता येते. हे महत्वाचे आहे जेणेकरुन उपवासाच्या दिवशी अन्नाचा एकही अवशेष शरीरात राहू नये.

काही लोक अजिबात खात नाहीत किंवा पाणी पीत नाहीत परंतु काही लोक फळे, दूध, नैसर्गिक फळांचे रस आणि चहाचे सेवन करुन सौम्य उपवास करतात. उपवास करणाऱ्या लोकांनी या दिवशी धान्य, भाजीपाला आणि तृणधान्ये खाऊ नयेत. (24 Types of Ekadashi in a Year)

उत्पन्ना एकादशी (मार्गशीर्ष कृष्ण पक्ष)

धार्मिक मान्यतेनुसार, उत्पन्ना एकादशीचे व्रत करणा-यांना सर्व प्रकारच्या सुखसोयी मिळतात आणि मृत्यूनंतर त्यांना भगवान विष्णूचा आश्रय मिळतो. ज्या भक्तांच्या शरीरात शक्ती आणि इच्छाशक्ती आहे त्यांनी कडक उपवास करावा, दिवसभर फक्त पाणी प्यावे. जे व्रत करु शकत नाहीत त्यांनी लसूण, दारु, मांस, मसूर डाळ इत्यादी प्रतिबंधित अन्नपदार्थ खाऊ नयेत. विवाहित स्त्रियांना आमंत्रित करुन त्यांना फळे अर्पण करणे याला विशेष महत्त्व आहे. या दिवशी तुळशीच्या पानांची खीरही तयार केली जाते. (24 Types of Ekadashi in a Year)

मोक्षदा एकादशी (मार्गशीर्ष शुक्ल पक्ष)

मोक्षदा एकादशी पूर्वजांच्या उद्धारासाठी अत्यंत महत्त्वाची असून हे मोक्षप्राप्तीचे व्रत मानले जाते. इतर एकादशींप्रमाणे, मोक्षदा एकादशी देखील दिवसाच्या विश्रांतीपासून दुसर्‍या दिवशी पहाटेपर्यंत वेगाने ताणली जाते. कठोर उपवास पाळला जातो आणि काहीही खाण्याची परवानगी नाही. इतर लोक अर्धवट उपवास करतात जेथे ते फळांचे रस, कोरडे फळे, दूध आणि फळे खातात.

ज्यांना उपवास करता येत नाही पण स्वामींचा सन्मान करायचा आहे त्यांनी कांदा, लसूण, डाळी, सोयाबीन, तांदूळ इत्यादींचा त्याग करुन फळे, भाजीपाला, दुधाचे पदार्थ आणि काजू सेवन करावे. या दिवशी बेलाच्या झाडाची पाने खाल्ली जातात. (24 Types of Ekadashi in a Year)

सफला एकादशी (पौष कृष्ण पक्ष)

सफला एकादशी ही पौष महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील एकादशी असून हिंदू धर्मात अत्यंत पवित्र मानली जाते. या दिवशी भगवान श्रीविष्णूची श्रद्धाभावाने पूजा, उपवास आणि जागरण केले जाते. सफला म्हणजे यशस्वी किंवा फलदायी. या व्रतामुळे जीवनातील अडथळे दूर होऊन सुख, समृद्धी आणि मनोकामना पूर्ण होतात, अशी श्रद्धा आहे.

या दिवशी विष्णू सहस्रनामाचे पठण, तुळशीपूजन आणि दानधर्म करण्यास विशेष महत्त्व आहे. पद्मपुराणात या एकादशीचे माहात्म्य वर्णन केले असून, हे व्रत भक्ताला पापमुक्त करून आध्यात्मिक उन्नती व मोक्षप्राप्तीचा मार्ग दाखवते. या व्रताने अपूर्ण कार्य पूर्ण होण्यास मदत होते व व्यवसाय व करिअरमध्ये यश मिळते. (24 Types of Ekadashi in a Year)

पुत्रदा एकादशी (पौष शुक्ल पक्ष)

पौष शुक्ल पक्षातील पुत्रदा एकादशी ही भगवान श्रीविष्णूंना समर्पित अत्यंत पवित्र एकादशी मानली जाते. संतानप्राप्ती, संततीचे आरोग्य, दीर्घायुष्य आणि कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीसाठी या दिवशी उपवास व श्रीविष्णूची भक्तिभावाने पूजा केली जाते. या एकादशीचे महत्त्व भविष्योत्तर पुराणात वर्णिले आहे.

भक्त उपवास करून विष्णुसहस्रनाम, भगवद्गीता किंवा श्रीहरीचे नामस्मरण करतात. दुसऱ्या दिवशी द्वादशीला विधिपूर्वक पारण केले जाते. या व्रतामुळे मनःशांती, पुण्यप्राप्ती, पापक्षय आणि भगवान विष्णूची कृपा लाभते, अशी श्रद्धा आहे. ही एकादशी कुटुंबातील आनंद, ऐक्य आणि आध्यात्मिक उन्नतीसाठीही अत्यंत शुभ मानली जाते. (24 Types of Ekadashi in a Year)

हरिवासर एकादशी (माघ कृष्ण पक्ष)

हरिवासर एकादशी ही भगवान विष्णूंना समर्पित अत्यंत पवित्र तिथी मानली जाते. माघ महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील एकादशीला ही तिथी येते. या दिवशी भक्त उपवास करून श्रीविष्णूची मनोभावे पूजा, नामस्मरण, विष्णुसहस्रनाम आणि भगवद्गीतेचे पठण करतात.

हरिवासर म्हणजे एकादशीच्या दिवशी द्वादशीपर्यंतचा अत्यंत शुभ काल, ज्यामध्ये भगवान विष्णूची आराधना विशेष फलदायी मानली जाते. या व्रतामुळे पापांचा नाश होऊन मनःशांती, आरोग्य आणि आध्यात्मिक प्रगती प्राप्त होते, अशी श्रद्धा आहे. दुसऱ्या दिवशी द्वादशीला योग्य वेळी पारणे करून व्रताची सांगता केली जाते. (24 Types of Ekadashi in a Year)

जया एकादशी (माघ शुक्ल पक्ष)

या शुभ दिवशी, लोक जया एकादशीच्या वेळेपासून दुसऱ्या दिवशी पहाटेपर्यंत उपवास करतात. मूळ नियमाला चिकटून राहून, मांसाहाराला परवानगी नाही. भाविकांनी डाळ आणि तांदूळ खाऊ नयेत, परंतु या दिवशी खाण्यास पूर्णपणे मनाई नाही.

ते आलू जीरा, साबुदाणा खिचडी, साबुदाण्याची खीर, कट्टू की पुरी किंवा पराठा इत्यादी जलद पाककृती खाऊ शकतात. दूध आणि फळे खाण्यासही परवानगी आहे. मध, पालेभाज्या आणि काही विशिष्ट मसाले असणे शुभ मानले जात नाही. (24 Types of Ekadashi in a Year)

विजया एकादशी (फाल्गुन कृष्ण पक्ष)

पारंपारिकपणे, विजया एकादशीला पूर्ण दिवस उपवास केला जातो आणि भक्त दिवसभर भगवान विष्णूची उपासना करतात, जो पृथ्वी टिकवून ठेवतो असे मानले जाते. कांदा आणि लसूण घालून केलेले तामसिक पदार्थ ते खाऊ शकत नाहीत. त्यांना तांदूळ, मसूर, डाळी असे धान्यही घेऊ दिले जात नाही.

विजया एकादशीच्या वेळी शेंगदाणे आणि बटाट्यांसोबत साबुदाणा खिचडी हा एक पसंतीचा आहार आहे. तथापि, ते फक्त रॉक मिठानेच तयार केले पाहिजे आणि त्यात जास्त मसाले नसावेत. दूध आणि सुका मेवाही खाऊ शकतो. (24 Types of Ekadashi in a Year)

आमलकी एकादशी (फाल्गुन शुक्ल पक्ष)

आमलकी एकादशीला भगवान विष्णूचे माहात्म्यही साजरे केले जाते. अमलाकी म्हणजे आवळा, ज्याला आयुर्वेद आणि हिंदू धर्मात खूप महत्त्वाचे स्थान आहे. पद्मपुराणानुसार, आवळा हा भगवान विष्णूला खूप प्रिय होता आणि त्यामुळे आवळा पेस्ट बनवून, आवळ्याच्या झाडाची पूजा करुन, आवळा सेवन करुन आणि दान करुनही हा दिवस साजरा केला जातो.

हा प्रसाद म्हणूनही देवाला अर्पण केला जातो. उपवासाच्या वेळी धान्य आणि शेंगा खाल्ल्या जात नाहीत आणि फक्त बटाटे, काजू, दूध, फळे, काळी मिरी आणि खडे मीठ खाण्याची परवानगी आहे. (24 Types of Ekadashi in a Year)

सारांष

अशाप्रकारे, वर्षभर साजऱ्या होणाऱ्या २४ एकादशी परमात्म्याशी जोडण्याचे, स्वतःला शुद्ध करण्याचे आणि आध्यात्मिक आणि भौतिक यश मिळविण्याचे एक शक्तिशाली साधन म्हणून काम करतात.

प्रत्येक एकादशीचे स्वतःचे विशिष्ट असे महत्त्व आहे, ज्यामध्ये अद्वितीय विधी, दंतकथा आणि फायदे जोडलेले आहेत. उपवास, प्रार्थना आणि भक्ती कृतींमध्ये सहभागी होऊन, भक्तांचा असा विश्वास आहे की ते त्यांच्या जीवनात परिवर्तन आणू शकतात, ज्यामुळे शेवटी जन्म आणि मृत्युच्या चक्रातून मोक्ष किंवा मुक्ती मिळते. (24 Types of Ekadashi in a Year)

• Know All About Ashadhi Ekadashi | आषाढी एकादशी
• Know the Significance of Karwa Chauth | करवा चौथ
• Unique Gurus And Their Disciples | अद्वितीय गुरु-शिष्य

आमच्या Etopcollection वेबसाईटला जरुर भेट द्या, तसेच शैक्षणिक माहितीसाठी “ज्ञानज्योत” शैक्षणिक मराठी संकेत स्थळाला भेट द्या.

टीप: या लेखात दिलेली माहिती ही केवळ सामान्य माहितीवर आधारित आहे. कोणताही उपचार करण्यापूर्वी तज्ञांचा सल्ला जरुर घ्या.

“आपणास मराठी बाणा तर्फे एकादशीच्या हार्दिक शुभेच्छा”