How to Get Kids to Eat Healthy Foods | मुलांना निरोगी पदार्थ खाण्याची सवय लावण्यासाठी सोपे उपाय, पौष्टिक आहार टिप्स आणि पालकांसाठी उपयुक्त मार्गदर्शन जाणून घ्या.
मुलांचे आरोग्य, शारीरिक वाढ आणि मानसिक विकास योग्य आहारावर अवलंबून असतो. लहान वयात मुलांना मिळणारे पोषण त्यांच्या संपूर्ण आयुष्याच्या आरोग्याचा पाया घालते. मात्र, अनेक पालकांसमोर मुलांना हिरव्या भाज्या, फळे, डाळी, दूध आणि इतर पौष्टिक पदार्थ खायला घालणे हे मोठे आव्हान असते. काही मुले जेवताना नखरे करतात, तर काही मुलांना चॉकलेट, चिप्स, पिझ्झा, बर्गर आणि इतर जंक फूड खाणे अधिक आवडते. (How to Get Kids to Eat Healthy Foods)
अशा वेळी मुलांना जबरदस्तीने खाऊ घालण्याऐवजी त्यांच्या खाण्याच्या सवयी हळूहळू बदलणे महत्त्वाचे आहे. मुलांना निरोगी पदार्थांचे महत्त्व समजावून सांगून आणि जेवणात वेगवेगळे पौष्टिक पदार्थ आकर्षक पद्धतीने समाविष्ट करून त्यांना हेल्दी खाण्यास प्रोत्साहित करता येते.
चला तर जाणून घेऊया, मुलांना निरोगी पदार्थ खाण्याची सवय लावण्यासाठी कोणते सोपे आणि प्रभावी उपाय करता येतील.
Table of Contents
1. लहानपणापासून निरोगी खाण्याच्या सवयी लावा
मुलांना लहान वयापासूनच विविध प्रकारचे पौष्टिक पदार्थ खाण्याची सवय लावणे आवश्यक आहे. सुरुवातीपासूनच त्यांच्या आहारात फळे, हिरव्या पालेभाज्या, कडधान्ये, डाळी आणि दूध यांचा समावेश करा.
मुलांना वेगवेगळ्या चवींची ओळख करून द्या. एखादा पदार्थ पहिल्यांदा आवडला नाही तरी लगेच तो त्यांच्या आहारातून काढून टाकू नका.
उदाहरण: मुलाला पालकाची भाजी आवडत नसेल, तर पालक पराठा, पालक डोसा किंवा पालक इडली बनवून द्या. त्यामुळे मुलाला नवीन पदार्थाची चव हळूहळू आवडू शकते.
2. जेवण आकर्षक आणि रंगीत बनवा
लहान मुलांना रंगीबेरंगी आणि आकर्षक दिसणारे पदार्थ खायला अधिक आवडतात. त्यामुळे जेवण तयार करताना वेगवेगळ्या रंगांच्या भाज्या आणि फळांचा वापर करा.
गाजर, बीट, काकडी, टोमॅटो, मका, ब्रोकोली आणि विविध फळांचा वापर करून आकर्षक डिश तयार करा.
उदाहरण: पोळी, काकडी, गाजर आणि बीट यांच्या मदतीने मजेदार स्मायली फेस तयार करा. तसेच फळांचे छोटे तुकडे करून रंगीबेरंगी फ्रूट प्लेट बनवा.
यामुळे मुलांना जेवणाबद्दल उत्सुकता निर्माण होते आणि ते नवीन पदार्थ चाखण्यास तयार होतात. (How to Get Kids to Eat Healthy Foods)
3. मुलांना जेवण बनवण्यात सहभागी करून घ्या
मुलांना स्वयंपाकाच्या छोट्या-मोठ्या कामांमध्ये सहभागी करून घेतल्यास त्यांना जेवणाबद्दल आवड निर्माण होऊ शकते. त्यांच्या वयानुसार त्यांना भाज्या निवडणे, फळे धुणे, सॅलड सजवणे किंवा पदार्थ वाढणे अशी सुरक्षित कामे द्या.
स्वतः तयार केलेला पदार्थ खाण्याची उत्सुकता मुलांमध्ये अधिक असते.
उदाहरण: मुलाला फ्रूट सॅलड तयार करण्यात सहभागी करून घ्या. त्याला सफरचंद, केळी, पपई आणि डाळिंब यांपैकी फळे निवडू द्या. त्यानंतर सर्व फळे एकत्र करून स्वादिष्ट सॅलड तयार करा. (How to Get Kids to Eat Healthy Foods)
4. स्वतः निरोगी आहाराचे उदाहरण बना
मुले त्यांच्या पालकांचे निरीक्षण करून अनेक गोष्टी शिकतात. त्यामुळे पालक स्वतः पौष्टिक पदार्थ खात असतील, तर मुलेही त्यांचे अनुकरण करण्याची शक्यता वाढते.
पालकांनी स्वतः जंक फूड खाऊन मुलांना भाज्या खाण्याचा सल्ला देणे टाळावे. संपूर्ण कुटुंबाने एकत्र बसून पौष्टिक जेवण करण्याची सवय लावा.
उदाहरण: तुम्ही दररोज नाश्त्यामध्ये फळे, पोहे, उपमा, दूध किंवा इडली खात असाल, तर मुलांनाही हे पदार्थ खाण्यास प्रोत्साहन मिळेल. (How to Get Kids to Eat Healthy Foods)
5. जंक फूडचे प्रमाण हळूहळू कमी करा
पिझ्झा, बर्गर, चिप्स, चॉकलेट आणि शीतपेये यांसारखे पदार्थ मुलांना खूप आवडतात. मात्र, अशा पदार्थांचे नियमित आणि जास्त प्रमाणात सेवन केल्याने संतुलित आहार घेण्याची सवय बिघडू शकते.
मुलांना जंक फूड पूर्णपणे बंद करण्याची शिक्षा देण्याऐवजी त्याचे प्रमाण आणि वारंवारता हळूहळू कमी करा. (How to Get Kids to Eat Healthy Foods)
उदाहरण: बाहेरून बर्गर मागवण्याऐवजी घरीच गव्हाच्या ब्रेडचा वापर करून भाज्यांनी भरलेला सॅंडविच तयार करा. चिप्सऐवजी भाजलेले मखाणे, चणे किंवा घरगुती पोहे द्या.
6. मुलांना फळे आणि भाज्यांचे महत्त्व समजावून सांगा
मुलांना कोणता पदार्थ का खावा, हे त्यांच्या वयानुसार सोप्या भाषेत समजावून सांगा. फळे आणि भाज्यांमध्ये जीवनसत्त्वे, खनिजे आणि फायबर असतात, जे शरीर निरोगी ठेवण्यास मदत करतात.
मुलांना गोष्टी, चित्रे आणि मजेदार उदाहरणांच्या माध्यमातून पौष्टिक पदार्थांचे महत्त्व शिकवा.
उदाहरण:
- गाजर डोळ्यांच्या आरोग्यासाठी उपयुक्त पोषक घटक देते.
- दूध आणि दही हाडांच्या आरोग्यासाठी कॅल्शियम देतात.
- संत्री आणि आवळा यांमध्ये व्हिटॅमिन सी असते.
- डाळी आणि कडधान्ये प्रथिनांचे चांगले स्रोत आहेत.
अशा पद्धतीने मुलांना आहाराचे महत्त्व समजावून सांगितल्यास ते स्वतःहून निरोगी पदार्थ निवडण्यास शिकू शकतात. (How to Get Kids to Eat Healthy Foods)
7. जेवणाची ठराविक वेळ निश्चित करा
मुलांच्या आहारामध्ये नियमितता असणे आवश्यक आहे. नाश्ता, दुपारचे जेवण, संध्याकाळचा नाश्ता आणि रात्रीचे जेवण यासाठी ठराविक वेळ निश्चित करा.
जेवणाच्या आधी सतत चॉकलेट, बिस्किटे किंवा इतर स्नॅक्स खाण्याची सवय टाळा. त्यामुळे मुलांना मुख्य जेवणाच्या वेळी भूक लागण्यास मदत होते.
उदाहरण: सकाळी पौष्टिक नाश्ता, दुपारी संतुलित जेवण आणि संध्याकाळी फळे किंवा घरगुती नाश्ता असा आहाराचा दिनक्रम ठेवा. (How to Get Kids to Eat Healthy Foods)
8. मुलांना नवीन पदार्थ खाण्यासाठी वेळ द्या
काही मुलांना नवीन पदार्थ लगेच आवडत नाहीत. अशा वेळी त्यांना जबरदस्तीने खाऊ घालणे किंवा रागावणे टाळा.
नवीन पदार्थ थोड्या प्रमाणात वाढा आणि तो पुन्हा वेगवेगळ्या पद्धतीने देऊन पाहा. एखादा पदार्थ स्वीकारण्यासाठी मुलांना अनेक वेळा त्याची ओळख होण्याची गरज असू शकते.
उदाहरण: मुलाला ब्रोकोली आवडत नसेल, तर सुरुवातीला थोडी ब्रोकोली सूपमध्ये किंवा भाज्यांच्या पराठ्यात घालून द्या. नंतर हळूहळू स्वतंत्र भाजी म्हणून देण्याचा प्रयत्न करा. (How to Get Kids to Eat Healthy Foods)
9. पौष्टिक पदार्थांचे आरोग्यदायी पर्याय तयार करा
मुलांना आवडणारे पदार्थ पौष्टिक पद्धतीने तयार करून देणे हा निरोगी आहाराची सवय लावण्याचा उत्तम मार्ग आहे.
काही आरोग्यदायी पर्याय पुढीलप्रमाणे आहेत:
| आवडता पदार्थ | पौष्टिक पर्याय |
|---|---|
| बटाट्याचे चिप्स | भाजलेले मखाणे |
| चॉकलेट | घरगुती खजूर-ड्रायफ्रूट लाडू |
| कोल्ड ड्रिंक | लिंबूपाणी किंवा साधे पाणी |
| फ्रेंच फ्राईज | घरगुती बेक्ड पोटॅटो वेजेस |
| आईस्क्रीम | दही आणि फळांपासून तयार केलेले फ्रोजन डेझर्ट |
| मैद्याचा पिझ्झा | गव्हाच्या बेसचा भाज्यांचा पिझ्झा |
अशा पर्यायांमुळे मुलांना आवडत्या चवीसोबत पोषणही मिळू शकते. (How to Get Kids to Eat Healthy Foods)
10. जेवताना मोबाईल आणि टीव्ही बंद ठेवा
आजकाल अनेक मुलांना मोबाईल किंवा टीव्ही पाहिल्याशिवाय जेवायची सवय नसते. मात्र, स्क्रीन पाहताना मुले जेवणाकडे लक्ष देत नाहीत आणि किती खाल्ले आहे याची जाणीव कमी होऊ शकते.
त्यामुळे जेवणाच्या वेळी मोबाईल, टीव्ही आणि इतर स्क्रीन बंद ठेवा. संपूर्ण कुटुंबाने एकत्र बसून आनंदाने जेवण करा.
उदाहरण: जेवताना मुलांना दिवसभरातील मजेदार घटना सांगण्यास प्रोत्साहित करा. यामुळे जेवणाची वेळ आनंददायी होईल. (How to Get Kids to Eat Healthy Foods)
11. मुलांचे कौतुक करा, जबरदस्ती करू नका
मुलांनी नवीन भाजी चाखली किंवा एखादा पौष्टिक पदार्थ खाण्याचा प्रयत्न केला, तर त्यांचे मनापासून कौतुक करा. मात्र, संपूर्ण ताट संपवण्यासाठी दबाव टाकू नका.
मुलांना भूक आणि पोट भरल्याची जाणीव ओळखण्याची संधी द्या. अन्नाला शिक्षा किंवा बक्षीस म्हणून वापरणे टाळा.
उदाहरण: मुलाने पहिल्यांदा गाजर किंवा काकडी खाल्ली, तर त्याला शाबासकी द्या. त्याच्या प्रयत्नांचे कौतुक करा. (How to Get Kids to Eat Healthy Foods)
12. मुलांच्या आहारात विविधता ठेवा
दररोज एकसारखे जेवण दिल्यास मुलांना कंटाळा येऊ शकतो. त्यामुळे आठवड्याच्या आहारात विविध पदार्थांचा समावेश करा.
उदाहरणार्थ, कधी मूगडाळ खिचडी, कधी भाज्यांचा पुलाव, कधी थालीपीठ, कधी इडली-सांबार, तर कधी डाळ-भात असा बदल करा.
मुलांच्या आहारात धान्ये, डाळी, कडधान्ये, भाज्या, फळे, दूध किंवा योग्य पर्यायी पदार्थ आणि आवश्यकतेनुसार इतर प्रथिनयुक्त पदार्थ यांचा संतुलित समावेश ठेवा. (How to Get Kids to Eat Healthy Foods)
निष्कर्ष
मुलांना निरोगी पदार्थ खाण्याची सवय लावणे ही एका दिवसात पूर्ण होणारी प्रक्रिया नाही. त्यासाठी पालकांनी संयम, सातत्य आणि सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवणे आवश्यक आहे. मुलांना जबरदस्ती करण्याऐवजी आकर्षक पद्धतीने पौष्टिक पदार्थ देणे, स्वतः निरोगी आहार घेणे, स्वयंपाकात सहभागी करून घेणे आणि त्यांच्या छोट्या प्रयत्नांचे कौतुक करणे हे प्रभावी उपाय आहेत.
लक्षात ठेवा, लहानपणी लागलेल्या चांगल्या खाण्याच्या सवयी मुलांना आयुष्यभर निरोगी राहण्यासाठी मदत करू शकतात. त्यामुळे आजपासूनच मुलांच्या आहारात छोटे बदल करा आणि त्यांना निरोगी, आनंदी व सक्रिय जीवनशैलीकडे घेऊन जा! (How to Get Kids to Eat Healthy Foods)
- Mobile Phone and Children | पालकांनो मुलांकडे लक्ष द्या
- Adverse effects of media on children | मीडिया आणि मुले
- How Important is the freedom of choice? | निवड स्वातंत्र्य
- Mobile Addiction in Students | विद्यार्थ्यांमधील मोबाईलचे व्यसन
- Consequences of Unrealistic Expectations | अवास्तव अपेक्षांचे परिणाम
- How fear affects children’s health | भीतीचा मुलांच्या आरोग्यावर कसा परिणाम होतो
आमच्या Etopcollection वेबसाईटला जरुर भेट द्या, तसेच शैक्षणिक माहितीसाठी “ज्ञानज्योत” शैक्षणिक मराठी संकेत स्थळाला भेट द्या.