Hotel Management A Best Career Way | हॉटेल मॅनेजमेंट करिअरचा सर्वोत्तम मार्ग, कोर्सनंतर विदयार्थी हॉटेल्स, फूड रिटेलिंग आणि इव्हेंट्समध्ये करिअर शोधू शकतात.
हॉटेल मॅनेजमेंट क्षेत्रात करिअर करण्याची इच्छा असलेले विदयार्थी, हॉटेल मॅनेजमेंटशी संबंधीत कोर्स करुन व हॉटेल मॅनेजमेंटसाठी आवश्यकता जाणून घेऊन चांगली नोकरी व पगार मिळवू शकतात. ज्यांना स्वत:चा व्यवसाय करायचा आहे ते स्वतंत्र व्यवसाय देखील करु शकतात. म्हणून Hotel Management A Best Career Way- हॉटेल मॅनेजमेंट करिअरचा सर्वोत्तम मार्ग आहे असे म्हटले जाते.
या क्षेत्रातील कोणत्याही कोर्सनंतर उमेदवारांना देशभरातच नव्हे तर जगभरात खूप मागणी आहे. त्यामुळे हॉटेल मॅनेजमेंट क्षेत्रात चांगली नोकरी मिळण्याबरोबरच चांगले पैसेही मिळतात. इ. 10 वी किंवा इ. 12वी उत्तीर्ण विदयार्थी हा कोर्स करुन चांगले करिअर करुन जीवन स्थिर करु शकतात. त्यासाठी, हॉटेल मॅनेजमेंटचे करिअर फायदे व रेस्टॉरंट मॅनेजर कसे व्हावे? या विषयी अधिक जाणून घ्या.
Table of Contents
हॉटेल मॅनेजमेंट म्हणजे काय?
हॉटेल मॅनेजमेंट कोर्स विद्यार्थ्यांना हॉटेलशी संबंधित सर्व ॲक्टिव्हिटी आणि फंक्शन्स, हाऊसकीपिंग, कॅटरिंगपासून फ्रंट डेस्क ऑपरेशन्सपर्यंत सर्व गोष्टींबद्दल माहिती देतो. हे सेवा देणारे क्षेत्र असल्याने, हॉटेल व्यवस्थापन विद्यार्थ्यांना पाहुण्यांचे शिष्टाचार, सौजन्य, संभाषण कौशल्ये आणि ग्राहकांना लक्षात ठेवून निर्णय कसे घ्यावे हे शिकवते.
यासोबतच हे अभ्यासक्रम अधिक प्रभावी करण्यासाठी विद्यार्थ्यांना केवळ सैद्धांतिक ज्ञान दिले जात नाही तर तेच ज्ञान व्यावहारिक दृष्टिकोनातून प्रशिक्षणाद्वारे शिकवले जाते, जेणेकरुन विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष जीवनातील परिस्थिती व्यावहारिक पद्धतीने हाताळता येईल. हे प्रशिक्षण हॉटेल मॅनेजमेंट कोर्सचा एक भाग आहे जो प्रत्येक विद्यार्थ्याने करणे आवश्यक आहे. (Hotel Management A Best Career Way)
हॉटेल मॅनेजमेंट कोर्स का करावा?
हॉटेल मॅनेजमेंटमधील विविध श्रेणी आणि कार्य प्रोफाइलची तयारी करण्यासोबतच, हॉटेल उद्योगाच्या संपूर्ण प्रक्रियेची ओळख करून दिली जाते. हा कोर्स तुम्हाला सर्जनशील आणि मनोरंजक क्षेत्राकडे आकर्षित करतो, जो जबाबदाऱ्यांसोबतच तुम्हाला दररोज काहीतरी नवीन करण्याची संधी देतो.
हा कोर्स फ्रेशरसाठी एक चांगला पर्याय असू शकतो कारण हॉटेल मॅनेजमेंट दरम्यान, उमेदवाराला विविध परिस्थिती हाताळण्यास आणि विविध प्रकारच्या जबाबदाऱ्या समजून घेण्यास शिकवले जाते, ज्यामुळे उमेदवाराला अनुभव मिळविण्यास मदत होते.
हॉटेल इंडस्ट्री तुम्हाला उत्तम करिअर पर्याय देते जे तुम्हाला जगभरात मिळू शकते. हॉटेल उद्योग तुम्हाला व्यावसायिक आणि वैयक्तिक अशा दोन्ही श्रेणींमध्ये उन्नत करतो आणि सुधारतो. हॉटेलला भेट देणाऱ्या सेलिब्रेटींना भेटण्याची आणि लिंक बनवण्याच्या संधी देखील आहेत. (Hotel Management A Best Career Way)
प्रमुख हॉटेल मॅनेजमेंट कोर्सेस
हॉटेल मॅनेजमेंटमधील डिप्लोमा, बॅचलर आणि मास्टर स्तरावर ऑफर केलेल्या अभ्यासक्रमांची यादी खालीलप्रमाणे आहे.
- आंतरराष्ट्रीय पर्यटन आणि हॉटेल व्यवस्थापन मध्ये डिप्लोमा
- आंतरराष्ट्रीय पर्यटन आणि हॉटेल व्यवस्थापन मध्ये मास्टर
- इंटरनॅशनल हॉटेल मॅनेजमेंटमध्ये एमबीए
- आंतरराष्ट्रीय हॉटेल आणि डिझाइन मॅनेजमेंटमध्ये पदव्युत्तर डिप्लोमा
- बॅचलर ऑफ इंटरनॅशनल हॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेंट
- बॅचलर ऑफ बिझनेस, इंटरनॅशनल हॉटेल मॅनेजमेंट
- डिप्लोमा इन हॉटेल आणि टुरिझम
- बॅचलर ऑफ बिझनेस, आंतरराष्ट्रीय हॉटेल आणि रिसॉर्ट मॅनेजमेंट.
- हॉटेल मॅनेजमेंटमध्ये एमबीए
- बॅचलर ऑफ हॉटेल मॅनेजमेंट
- मास्टर ऑफ टुरिझम, हॉटेल आणि इव्हेंट मॅनेजमेंट
- हॉटेल आणि रिसॉर्ट मॅनेजमेंटमध्ये पदव्युत्तर डिप्लोमा
- मास्टर ऑफ फिलॉसॉफी (एमफिल) इन टुरिझम, स्पोर्ट आणि हॉटेल मॅनेजमेंट.
- हॉटेल आणि इव्हेंट मॅनेजमेंटची पदवी (Hotel Management A Best Career Way)
- हॉस्पिटॅलिटी डिप्लोम- हॉटेल ऑपरेशन्स मॅनेजमेंट
- हॉटेल आणि टुरिझम मॅनेजमेंटमध्ये बॅचलर ऑफ कॉमर्स
पात्रता
हॉटेल मॅनेजमेंटमधील अभ्यासक्रमाच्या प्रकारानुसार पात्रतेचे निकष वेगळे आहेत. विद्यार्थी हॉटेल मॅनेजमेंटच्या विविध स्तरांचा पाठपुरावा करु शकतात जसे की प्रमाणपत्र अभ्यासक्रम, पदविका अभ्यासक्रम, पदवीपूर्व अभ्यासक्रम, पोस्ट ग्रॅज्युएशन किंवा हॉटेल मॅनेजमेंटमध्ये पीएचडी.
- पदवी: हॉटेल मॅनेजमेंटमध्ये बॅचलर पदवी अभ्यासक्रम करण्यासाठी, विद्यार्थ्याने इ. 12वी उत्तीर्ण असणे आवश्यक आहे. मात्र, दहावीनंतरही हॉटेल मॅनेजमेंटचा प्रमाणपत्र किंवा डिप्लोमा कोर्स करता येतो.
- गुण: हॉटेल मॅनेजमेंट कोर्सच्या कोणत्याही स्तरावर प्रवेश घेण्यासाठी, विद्यार्थ्याला 12वी मध्ये किमान 50 टक्के गुण असणे आवश्यक आहे.
- शाखा: कोणत्याही शाखेचे विद्यार्थी जसे की, कला, वाणिज्य व विज्ञान हॉटेल मॅनेजमेंट कोर्स करु शकतात.
- पोस्ट ग्रॅज्युएशन: जर विदयार्थ्यांना हॉटेल मॅनेजमेंटमध्ये पोस्ट ग्रॅज्युएशन करायचे असेल. त्यामुळे विद्यार्थ्याने हॉटेल मॅनेजमेंटमध्ये ग्रॅज्युएशन पूर्ण केलेले असावे.
- प्रवेश परीक्षा: चांगल्या सरकारी महाविद्यालयातून हॉटेल मॅनेजमेंट कोर्स करण्यासाठी, एखाद्याला प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण होणे आवश्यक आहे. खाजगी संस्था त्यांच्या स्वतःच्या प्रवेश परीक्षा घेतात. (Hotel Management A Best Career Way)
या कोर्सचा पाठपुरावा कसा करावा?
हॉटेल मॅनेजमेंट कोर्सचा पाठपुरावा करण्यासाठी उमेदवारांनी प्रथम इ. 120वी उत्तीर्ण असावे. हॉटेल मॅनेजमेंट डिप्लोमा कोर्ससाठी किमान शिक्षण इ. 10वी अनिवार्य करण्यात आले आहे. पण बहुतांश हॉटेल मॅनेजमेंट डिप्लोमासाठी बारावीचा वर्ग अनिवार्य करण्यात आला आहे. म्हणून, सर्व प्रथम उमेदवाराने किमान 50 टकके गुणांसह इ. 12वी उत्तीर्ण असणे आवश्यक आहे. (Hotel Management A Best Career Way)
बारावीनंतर हॉटेल मॅनेजमेंट कोर्स
बारावीनंतरच्या हॉटेल मॅनेजमेंट कोर्स खालील प्रमाणे आहेत.
- ट्रॅव्हल अँड टुरिझम
- डिप्लोमा इन हॉटेल मॅनेजमेंट
- बी.ए. इन हॉटेल मॅनेजमेंट
- बॅचलर ऑफ हॉटेल मॅनेजमेंट
- हॉटेल मॅनेजमेंट आणि केटरिंग टेक्नॉलॉजीमध्ये बॅचलर
- हॉटेल मॅनेजमेंटमध्ये बीबीए
- हॉस्पिटॅलिटी आणि हॉटेल ॲडमिनिस्ट्रेशनमध्ये बी.एस्सी.
- हॉस्पिटॅलिटीमध्ये बीबीए (Hotel Management A Best Career Way)
हॉटेल मॅनेजमेंट मध्ये डिप्लोमा कोर्स
एच.एस.सी. बोर्ड परीक्षा इयत्ता 12वी उत्तीर्ण झाल्यानंतर हॉटेल मॅनेजमेंटमध्ये डिप्लोमा करण्याचा विचार करत असाल तर, विद्यार्थ्यांना एका वर्षाच्या कालावधीसाठी हॉटेल मॅनेजमेंटमध्ये विविध प्रकारचे डिप्लोमा कोर्स करण्याची संधी मिळते. हॉटेल मॅनेजमेंट अंतर्गत कोणते डिप्लोमा कोर्स करता येतील याची माहिती खालील प्रमाणे आहे.
- अन्न उत्पादन आणि पोषण डिप्लोमा
- एचआर मॅनेजमेंटमध्ये डिप्लोमा
- डिप्लोमा इन फूड बेव्हरेज सर्व्हिसेस
- फ्रंट ऑफिसमध्ये डिप्लोमा
- बेकरी आणि कन्फेक्शनरी मध्ये डिप्लोमा
- व्यवस्थापन कौशल्यांमध्ये डिप्लोमा
- संप्रेषण कौशल्यांमध्ये डिप्लोमा
- हाऊस किपिंग मध्ये डिप्लोमा (Hotel Management A Best Career Way)
- हॉटेल आणि पर्यटन व्यवस्थापनाच्या तत्त्वांमध्ये डिप्लोमा
प्रमुख महाविद्यालये
भारतात अनेक डिप्लोमा इन हॉटेल मॅनेजमेंट महाविद्यालये आहेत, त्यापैकी काही खालील प्रमाणे खाजगी आणि सरकारी संस्था आहेत.
- इन्स्टिट्यूट ऑफ हॉटेल मॅनेजमेंट, दिल्ली
- आर्मी इन्स्टिट्यूट ऑफ हॉटेल मॅनेजमेंट अँड केटरिंग टेक्नॉलॉजी, बंगलोर
- केटरिंग टेक्नॉलॉजी अँड अप्लाइड न्यूट्रिशन, मुंबई
- इन्स्टिट्यूट ऑफ हॉटेल मॅनेजमेंट, बंगलोर
- ख्रिस्त विद्यापीठ, बंगलोर
- डी.व्ही.पाटील विद्यापीठ, नवी मुंबई
- डॉ. आंबेडकर इन्स्टिट्यूट ऑफ हॉटेल मॅनेजमेंट अँड न्यूट्रिशन, चंदीगड
- बनारसीदास चांदीवाला इन्स्टिट्यूट ऑफ हॉटेल मॅनेजमेंट अँड केटरिंग टेक्नॉलॉजी, नवी दिल्ली
- हॉटेल व्यवस्थापन, खानपान आणि पोषण संस्था, नवी दिल्ली (Hotel Management A Best Career Way)
कोर्स फी
- प्रमाणपत्र: हॉटेल मॅनेजमेंटमधील सर्टिफिकेट कोर्सची सरासरी फी रु. 8 ते 10 हजार आहे.
- डिप्लोमा: हॉटेल मॅनेजमेंटमधील डिप्लोमा कोर्सची सरासरी फी रु. 10 ते 20 हजाराच्या दरम्यान आहे. फी वेगवेगळ्या कॉलेजनुसार बदलू शकते. (Hotel Management A Best Career Way)
- पदवी: हॉटेल मॅनेजमेंटमध्ये बॅचलर पदवी अभ्यासक्रमासाठी सरासरी फी रु. 1 ते 3 लाखाच्या दरम्यान आहे.
- स्पेशलायझेशन: विदयार्थ्यांनी निवडलेल्या स्पेशलायझेशनवर अवलंबून फी कमी-अधिक असू शकते.
नोकरीचे पद व कामाचे स्वरुप
- व्यवस्थापक: हॉटेलच्या मेजवानीत पार्टी किंवा कार्यक्रम आयोजित केले जातात तेव्हा अन्न आणि पेय व्यवस्थापकाच्या खांद्यावर खूप जबाबदारी असते.
- रेस्टॉरंट आणि फूड सर्व्हिस मॅनेजर: या प्रोफाइलमध्ये काम करणारे लोक हॉटेलमधील कटलरी, तागाचे कपडे, कागद, साफसफाईची सामग्री, स्वयंपाकाची भांडी तसेच फर्निचर आणि वस्तूंचा साठा घेण्यासाठी जबाबदार आहेत. ते उपकरणे देखभाल आणि दुरुस्तीची व्यवस्था करण्यासाठी प्रभारी देखील आहेत.
- आचारी: हे जेवण तयार करणे, स्वयंपाकघरातील कर्मचाऱ्यांना प्रशिक्षण देणे, पुरवठा ऑर्डर करणे, मेनूचे नियोजन करणे, स्वयंपाकघरातील बजेट व्यवस्थापित करणे, आरोग्य आणि सुरक्षा नियमांची अंमलबजावणी करणे आणि अन्न गुणवत्ता जतन करणे यासाठी जबाबदार आहेत. (Hotel Management A Best Career Way)
- शेफ: हे सहसा कामासाठी पोहोचणारे पहिले लोक असतात आणि शेवटचे लोक निघून जातात.
- मेजवानी व्यवस्थापक: जे लोक हे प्रोफाइल निवडतात ते हॉटेलच्या मेजवानीत आयोजित केलेल्या प्रत्येक कार्यक्रमासाठी जबाबदार असतात. कॉर्पोरेट इव्हेंट तसेच खाजगी पक्षांसाठी मेजवानी भाड्याने देण्यासाठी मेजवानी व्यवस्थापक जबाबदार असतो. मेजवानी व्यवस्थापकाने पाहुण्यांना वेळेवर नाश्ता, अन्न आणि पेय दिले जातील याची खात्री करण्यासाठी खानपान विभाग तसेच अन्न आणि पेय व्यवस्थापक यांच्याशी जवळून काम करणे आवश्यक आहे.
- पर्यवेक्षक: हॉटेलच्या रेस्टॉरंट्समध्ये आवश्यक कटलरी ठेवली गेली आहे याची खात्री करण्यासाठी आणि मेजवानीच्या खोल्यांमध्ये पुरेसे आणि योग्य सामान आहे याची खात्री करण्यासाठी पर्यवेक्षक जबाबदार आहेत. मात्र, त्यांची जबाबदारी एवढ्यावरच संपत नाही. त्यांनी खोली सेवेसाठी अन्न लवकर तयार केले आहे आणि ऑर्डर लवकर, योग्य आणि अचूकपणे भरल्या आहेत याची देखील खात्री करणे आवश्यक आहे. कारभाऱ्यांची स्मृती चांगली असल्याची आवश्यकता असते आणि ऑर्डरचे सर्व तपशील अचूकपणे लक्षात ठेवण्याची आवश्यकता असते. (Hotel Management A Best Career Way)
- हाऊसकीपिंग मॅनेजर: हॉटेलचा संपूर्ण परिसर, ज्यात अतिथी खोल्या, बैठक कक्ष, मेजवानी कक्ष आणि रिसेप्शन क्षेत्र समाविष्ट आहे. हे सर्व स्वच्छ आणि व्यवस्थित आहे याची खात्री करण्यासाठी ते जबाबदार आहेत. हाऊसकीपिंग मॅनेजर हे प्रशिक्षण, रोस्टर तयार करणे आणि घरकाम करणाऱ्यांच्या कामाचे पर्यवेक्षण करण्यासाठी तसेच साफसफाईच्या पुरवठ्यासाठी वेळेवर ऑर्डर देण्यासाठी जबाबदार आहे. हाऊसकीपिंग मॅनेजर हाऊसकीपर्स, क्लिनर आणि सीमस्ट्रेसच्या कामावर देखरेख करतो.
- मजला पर्यवेक्षक: ते हॉटेलच्या मजल्यावरील सर्व खोल्यांच्या देखभालीचे प्रभारी आहेत. ते मोलकरणी आणि बेल बॉईज यांच्याशी जवळून काम करतात. (Hotel Management A Best Career Way)
सारांष
अशाप्रकारे, हॉटेल मॅनेजमेंट कोर्सेस हे हॉटेल आणि लॉजिंग प्रॉपर्टीजच्या दैनंदिन कामकाजाचे व्यवस्थापन करण्याची प्रक्रिया आहे. यामध्ये कर्मचारी व्यवस्थापित करणे, मालमत्तेची देखभाल करणे, ग्राहक सेवा प्रदान करणे आणि हॉटेलच्या आर्थिक कामगिरीवर देखरेख करणे यासारख्या कामांचा समावेश असू शकतो.
पाहुण्यांना आरामदायी आणि आनंददायी मुक्काम मिळावा याची खात्री करण्यासाठी हॉटेल व्यवस्थापक अनेकदा कर्मचाऱ्यांच्या टीमसोबत काम करतात. त्यामुळे रेस्टॉरंट व्यवस्थापकाची कर्तव्ये काय आहेत हे जाणून घेतले पाहिजे.
ते नवीन पाहुण्यांना आकर्षित करण्यासाठी आणि महसूल वाढवण्यासाठी विपणन आणि विक्री धोरणे तयार करण्यासाठी आणि अंमलात आणण्यासाठी देखील जबाबदार असू शकतात. एकूणच, हॉटेल व्यवस्थापन हे एक आव्हानात्मक आणि गतिमान क्षेत्र आहे ज्यासाठी मजबूत नेतृत्व आणि व्यावसायिक कौशल्ये आवश्यक आहेत. (Hotel Management A Best Career Way)
- Know all about Hotel Management | हॉटेल मॅनेजमेंट
- Hotel Management Courses After 10th | हॉटेल मॅनेजमेंट
- Diploma In Hotel Management After 10th | डिप्लोमा इन हॉटेल मॅनेजमेंट
आमच्या Etopcollection वेबसाईटला जरुर भेट द्या, तसेच शैक्षणिक माहितीसाठी “ज्ञानज्योत” शैक्षणिक मराठी संकेत स्थळाला भेट द्या.