Diploma in Hospitality Management | हॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेंट डिप्लोमा

Diploma in Hospitality Management | हॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेंट मध्ये डिप्लोमा, पात्रता, प्रवेश, अभ्यासक्रम, महाविद्यालये, करिअरची व्याप्ती आणि पगार.

हॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेंटमध्ये डिप्लोमा (Diploma in Hospitality Management) हा 3 महिने ते 3 वर्षे कालावधी असलेला व्यावसायिक अभ्यासक्रम असून जो हॉटेल मॅनेजमेंट, रिसॉर्ट मॅनेजमेंट, ग्राहक सेवा, अकाउंट मॅनेजमेंट, ट्रॅव्हल आणि टूर मॅनेजमेंटशी संबंधित आहे. Diploma in Hospitality Management अभ्यासक्रम विदयार्थ्यांना हॉस्पिटॅलिटी आणि ट्रॅव्हल इंडस्ट्रीजमधील आवश्यक संकल्पना आणि वास्तविक-जगातील विकासात्मक दृष्टिकोनांचे पार्श्वभूमी ज्ञान प्रदान करतो.

हॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेंटमधील डिप्लोमा अभ्यासक्रमास अर्ज करणाऱ्या उमेदवारांनी मान्यताप्राप्त बोर्ड किंवा विद्यापीठातून इ. 12वी बोर्ड परीक्षा किमान 50 टक्के गुणांसह उत्तीर्ण असणे आवश्यक आहे, किंवा अभ्यासक्रमाच्या प्रकारानुसार बॅचलर पदवी असावी. संबंधित प्रवेश परीक्षांनंतर मुलाखत फेरी आयोजित केली जाते (मुलाखतीबद्दल माहिती आणि सल्ला) व त्यानंतर विद्यार्थ्यांना हॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेंट कॉलेजमध्ये प्रवेश दिला जातो. हॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेंटमधील डिप्लोमासाठी एकूण सरासरी शिक्षण शुल्क रु 15 हजार ते 2 लाखाच्या दरम्यान आहे.

Diploma in Hospitality Management कोर्स पूर्ण झाल्यानंतर यशस्वी हॉस्पिटॅलिटी प्रोफेशनल्स उमेदवार वार्षिक सरासरी पगार रु. 3 ते 20 लाखांच्या दरम्यान मिळवू शकतो. वेतन हे व्यक्तीचे ज्ञान, अनुभव आणि कौशल्य यावर अवलंबून असते, अनुभवानुसार त्यात नियमित वाढ होते. हॉस्पिटॅलिटीचे विद्यार्थी देखील उद्योजकता स्वीकारतात आणि ते त्यांचे स्वतःचे फूड चेन आणि हॉटेल्सचे व्यवस्थापन करतात.

हॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेंटमध्ये डिप्लोमा विषयी थोडक्यात

कोर्स: हॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेंटमध्ये डिप्लोमा (Diploma in Hospitality Management)
कोर्स प्रकार: पदवी
कालावधी: 3 महिने ते 3 वर्षे
परीक्षा प्रकार: सेमिस्टर
पात्रता: इ. 12वी किमान 50 टक्के गुणांसह उत्तीर्ण किंवा बॅचलर पदवी.
प्रवेश प्रक्रिया: गुणवत्ता व प्रवेश परीक्षांवर आधारित.
कोर्स फी: एकूण कोर्स फी रु. 2 लाख
टॉप रिक्रूटिंग कंपन्या: ॲफिनिटी गेमिंग, एअरबीएनबी, अल्टेरा माउंटन कंपनी, अमेरिकन हॉटेल रजिस्टर कंपनी.
जॉब पोझिशन्स: हॉटेल मॅनेजर, हाउसकीपिंग स्टाफ, फ्रंट ऑफिस स्टाफ, कस्टमर सर्व्हिस ऑफिसर, अकाउंट्स मॅनेजर, एचआर मॅनेजर, रिसॉर्ट मॅनेजर, ट्रॅव्हल/टूर मॅनेजर इ.
सरासरी पगार: वार्षिक सरासरी पगार रु. 2 ते 6 लाख

हॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेंट म्हणजे काय?

Hospiality Management क्षेत्रात व्यवस्थापन तत्त्वांच्या वापरावर लक्ष केंद्रित करतो. सध्याच्या काळात, हॉटेल मॅनेजमेंटमधील करिअर वेगाने वाढत आहे आणि त्यात प्रवास, पर्यटन, हॉटेलशी संबंधित उद्योग, केटरिंग, हाउसकीपिंग आणि बरेच काही यासारख्या विविध क्षेत्रांचा समावेश आहे.

Diploma in Hospitality Management कोर्समध्ये केवळ अभ्यासाचा समावेश नाही तर विद्यार्थ्याला व्यवस्थापन, सेवा, हाउसकीपिंग, केटरिंग, फ्रंट ऑफिस ऑपरेशन आणि बरेच काही यासारख्या विविध क्षेत्रात काम करण्याची संधी देते. आतिथ्य व्यवस्थापनाद्वारे विद्यार्थी विक्री आणि विपणन, मानव संसाधन व्यवस्थापन, हॉटेल आणि केटरिंग कायदा, आर्थिक व्यवस्थापन, मालमत्ता व्यवस्थापन आणि बरेच काही याबद्दल अधिक जाणून घेऊ शकतात.

तसेच ते केटरिंग पद्धती, अन्न सुरक्षा आणि संरक्षण, दूषितता आणि वैयक्तिक स्वच्छता राखणे तसेच विद्यार्थ्यांना आपत्कालीन परिस्थितीत आवश्यक उपकरणे व्यवस्थापित करण्यास देखील शिकवले जाते. फूड चेन, हॉटेल्स आणि भोजनालयांच्या वाढीमुळे हॉस्पिटॅलिटी प्रोफेशनल्सची मागणी आता पूर्वीपेक्षा जास्त आहे. मोठ्या कॉर्पोरेट क्रिया, पर्यटन आणि हॉटेल्सच्या वाढीमुळे हॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेंट हा एक आव्हानात्मक कोर्स बनला आहे. (Diploma in Hospitality Management)

कोर्स तपशील

हॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेंटमधील डिप्लोमा कोर्स खालील प्रमुख पैलूंवर लक्ष केंद्रित करतो. आदरातिथ्य ऑपरेशनच्या पद्धती, स्वयंपाकघर लेआउट आणि डिझाइन आणि अन्न सुरक्षा. महसूल आणि विक्री निर्देशक, सुरक्षा प्रक्रिया आणि विविध बाजार विभाग आणि ग्राहक प्रकार. हॉटेल विभागांचे वर्गीकरण, त्यांची कार्ये स्पष्ट करणे. योग्य अन्न हाताळणी प्राधान्यक्रम, अन्न तयार करण्याची प्रक्रिया, रेस्टॉरंट कामगारांच्या दुखापतींचे प्रकार आणि अपघात. (Diploma in Hospitality Management)

पात्रता निकष

हॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेंटमधील डिप्लोमामध्ये प्रवेश घेऊ इच्छिणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी खालील पात्रता निकष पूर्ण करणे आवश्यक आहे. हॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेंटमधील डिप्लोमासाठी आवश्यक किमान पात्रता म्हणजे उमेदवारांनी मान्यताप्राप्त शिक्षण मंडळाची कोणत्याही शाखेतील इ. 12वी बोर्ड परीक्षा उत्तीर्ण केलेली असावी. बारावीच्या स्तरावर उमेदवारांचा किमान एकूण 50 टक्के गुण असणे आवश्यक आहेत. उमेदवार 10वी नंतर डिप्लोमा इनहॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेंट देखील करु शकतात.

प्रवेश प्रक्रिया

हॉटेल आणि हॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेंटच्या बहुतेक उच्च संस्था विद्यार्थ्यांना संबंधित प्रवेश परीक्षेतील कामगिरीच्या आधारे प्रवेश देतात ज्यानंतर अनेकदा वैयक्तिक मुलाखत घेतली जाते, ज्यामध्ये हॉस्पिटॅलिटी कोर्ससाठी त्यांची सामान्य योग्यता तपासली जाते. प्रवेश प्रक्रिया साधारणपणे कॉलेजनुसार बदलते. काही संस्था 12वी स्तरावरील उमेदवाराच्या कामगिरीवर आधारित थेट प्रवेश देखील देतात. (Diploma in Hospitality Management)

अभ्यासक्रम

हॉस्पिटल मॅनेजमेंटमध्ये शिकवले जाणारे काही विषय खालील प्रमाणे आहेत.

विक्री आणि विपणन
मानव संसाधन व्यवस्थापन
आर्थिक व्यवस्थापन
हॉटेल आणि केटरिंग कायदा
मालमत्ता व्यवस्थापन
उद्योजकता विकास
निवास ऑपरेशन
अन्न आणि पेय सेवा
अकाउंटिंग फ्रंट ऑफिस ऑपरेशनची तत्त्वे सुविधा नियोजन हॉटेल देखभाल इ.

भारतातील काही प्रमुख महाविद्यालये

इन्स्टिट्यूट ऑफ हॉटेल मॅनेजमेंट केटरिंग टेक्नॉलॉजी, चेन्नई
हॉटेल व्यवस्थापन, खानपान आणि पोषण संस्था, लखनौ
आर्मी इन्स्टिट्यूट ऑफ हॉटेल मॅनेजमेंट अँड केटरिंग टेक्नॉलॉजी
बनारसीदास चांदीवाला इन्स्टिट्यूट ऑफ हॉटेल मॅनेजमेंट अँड केटरिंग हॉटेल व्यवस्थापन
खानपान आणि पोषण संस्था, दिल्ली
वेलकमग्रुप ग्रॅज्युएट स्कूल ऑफ हॉटेल ॲडमिनिस्ट्रेशन इन्स्टिट्यूट ऑफ हॉटेल मॅनेजमेंट,
केटरिंग टेक्नॉलॉजी, मुंबई
हॉटेल व्यवस्थापन संस्था, लखनौ
इन्स्टिट्यूट ऑफ हॉटेल मॅनेजमेंट
केटरिंग टेक्नॉलॉजी, हैदराबाद

जॉब प्रोफाइल

हा कोर्स हॉटेल मॅनेजमेंट किंवा फूड मॅनेजमेंट या प्राधान्यक्रमांपैकी एक असलेल्या ठिकाणी विविध क्षेत्रात नोकऱ्या आणि करिअरच्या संधी देतो. शासकीय एअरवेज, रेल्वे, कंपन्या, ऑफिसेस, हॉटेल्स, मॉल्स अशा सर्वत्र खाद्य व्यावसायिकांची गरज असते. अभ्यासक्रम पूर्ण केल्यानंतर, विद्यार्थी हॉटेल मॅनेजमेंट, फूड क्राफ्ट इन्स्टिट्यूटमध्ये मॅनेजर, शेफ इत्यादी म्हणून काम करतात आणि त्यांच्या क्षमतेनुसार 3 ते 10 लाखांपर्यंतचे पॅकेज मिळवतात. (Diploma in Hospitality Management)

नोकरीचे पद व सरासरी वेतन

जनरल मॅनेजर : बिझनेस युनिट किंवा संस्थेचे दैनंदिन कामकाज सरव्यवस्थापकांच्या देखरेखीखाली असते. ग्राहकांना लक्ष्य करताना ते त्यांच्या कर्मचार्‍यांचे सुरळीत आणि कार्यक्षम कार्य सुनिश्चित करतात. या पदासाठी मिळणारे वार्षिक सरासरी वेतन रु. 5 लाख.
एक्झिक्युटिव्ह शेफ: हे मेनू बदलण्यासाठी आणि आवश्यकतेनुसार बदल करण्यासाठी जबाबदार असतात. ते सुनिश्चित करतात की स्वयंपाकघर आठवड्यासाठी आवश्यक असलेल्या सर्व वस्तूंनी सुसज्ज असतात. या पदासाठी मिळणारे वार्षिक सरासरी वेतन रु. 20 लाख.
ड्युटी मॅनेजर: कर्तव्य व्यवस्थापकांना त्यांचे कर्मचारी त्यांच्या ग्राहकांना दर्जेदार सेवा देत असल्याची खात्री करण्यासाठी जबाबदार धरले जाते. ते त्यांचे ग्राहक आनंदी आणि समाधानी असल्याची खात्री करतात आणि आवश्यक बदल सुचवण्यासाठी फीडबॅक देखील घेतात. या पदासाठी मिळणारे वार्षिक सरासरी वेतन रु. 4.5 लाख. (Diploma in Hospitality Management)

करिअर संधी

एअरलाइन आणि रेल्वे प्रवास, ट्रॅव्हल एजन्सी, पर्यटन कार्यालये, इव्हेंट मॅनेजमेंट कंपन्या, केटरिंग कंपन्या यासारख्या विविध क्षेत्रांसाठी हॉटेल किंवा हॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेंटमध्ये डिप्लोमा असलेले उमेदवार आवश्यक आहेत. अशा हॉस्पिटॅलिटी प्रोफेशनल्ससाठी फ्लाइट किचेन्स आणि ऑनबोर्ड फ्लाइट सेवा, इंडियन नेव्ही हॉस्पिटॅलिटी सर्व्हिसेस, मॅनेजमेंट ट्रेनी, आंतरराष्ट्रीय आणि राष्ट्रीय फास्ट-फूड चेन यामध्ये करिअरच्या चांगल्या संधी आहेत.

हॉस्पिटल आणि इन्स्टिट्यूशनल केटरिंग, हॉटेल मॅनेजमें, फूड क्राफ्ट इन्स्टिट्यूटमधील फॅकल्टी, शिपिंग आणि क्रूझमध्ये देखील करिअरच्या संधी आहेत. लाइन्स, स्टेट टुरिझम डेव्हलपमेंट कॉर्पोरेशन, रिसॉर्ट मॅनेजमेंट, लॉजिंग आणि कॅसिनो मॅनेजमेंट, कॉन्सिअर्ज ट्रॅव्हल मॅनेजमेंट आणि इव्हेंट प्लॅनिंग सुविधा व्यवस्थापन इ. (Diploma in Hospitality Management)

सरासरी वेतन

हॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेंटमध्ये डिप्लोमा किंवा बॅचलर कोर्स पूर्ण केल्यानंतर, पदवीधर सहसा प्रशिक्षणार्थी म्हणून काम करतात. प्रशिक्षण किंवा प्रोबेशन यशस्वीरीत्या पूर्ण केल्यानंतर, ते मासिक सरासरी रु. 7 ते 10 हजारापर्यंतच्या पगारासह पदांवर सामावून घेतले जाऊ शकतात. उमेदवारांना या क्षेत्रात अनुभव मिळाल्यास, ते वार्षिक सरासरी रु. 2 ते 6 लाख पगाराची अपेक्षा करु शकतात. (Diploma in Hospitality Management)

आमच्या Etopcollection वेबसाईटला जरुर भेट द्या, तसेच शैक्षणिक माहितीसाठी “ज्ञानज्योत” शैक्षणिक मराठी संकेत स्थळाला भेट द्या.