Skip to content

Know the courses after 10th | 10वी नंतरचे अभ्यासक्रम

Know the courses after 10th

Know the courses after 10th | 10वी नंतरचे अभ्यासक्रम, शाखा निवड, व्यावसायिक शाखा व व्यावसायिक शिक्षण अभ्यासक्रम जाणून घ्या.

शालेय शिक्षणाची सुरुवातीची बारा वर्षे विदयार्थ्यांच्या आयुष्यातील पुढील साठ वर्षांना आकार देण्याच्या दृष्टीने अत्यंत महत्वाची असतात. शालेय जीवनात मिळालेले धडे, संस्कार आणि शिस्त यांचा विदयार्थ्यांवर पूर्णपणे प्रभाव पडतो. (Know the courses after 10th)

यशस्वी व्यक्ती घडवण्यात पालक, शिक्षक आणि समाज महत्वाची भूमिका बजावतात. प्रत्येक घटकाचे स्वतःच्या जीवनात अनन्यसाधारण महत्व असते.विद्यार्थी 10वी पर्यंतच विविध विषयांचा अभ्यास करतात, त्यानंतर त्यांना विशेष शाखा निवडणे आवश्यक असते. म्हणून, इयत्ता 10वी हा करिअर घडवणारा, गेम चेंजर आहे. इयत्ता 10वी हा निःसंशयपणे विद्यार्थी जीवनातील पहिला शैक्षणिक टप्पा आहे. 10वी उत्तीर्ण झाल्यानंतर प्रत्येक विद्यार्थ्याला काही प्रश्न सतावत असतात हे वेगळे सांगण्याची गरज नाही. (Know the courses after 10th)

यापैकी काही प्रश्न म्हणजे, “दहावी नंतर पुढे काय?”; “दहावी नंतर काय करायचं?”; “दहावी नंतर कोणती शाखा सर्वोत्तम आहे?”; “दहावी नंतरचे विविध अभ्यासक्रम कोणते आहेत?”; आणि सर्वात महत्वाचे म्हणजे, “पुढील शिक्षणासाठी कोणती शाखा निवडावी?” अशा अनेक प्रश्नांमध्ये विदयार्थी अडकलेले असतात. तुम्ही काळजी करु नका, तुम्ही योग्य ठिकाणी आला आहात. या लेखामध्ये दहावी नंतरच्या अभ्यासक्रमांविषयी माहिती दिली आहे.

Table of Contents

दहावीनंतर करिअर कौन्सिलिंग (Know the courses after 10th)

10वी नंतरच्या अनेक अभ्यासक्रमांमधून योग्य अभ्यासक्रम निवडणे काही विद्यार्थ्यांसाठी खरोखर कठीण असू शकते. उदाहरणार्थ, ज्या विद्यार्थ्यांना करिअरच्या निवडीबाबत मार्गदर्शन आवश्यक आहे त्यांना पुढील प्रश्न किंवा शंका असू शकतात:

योग्य निवड कशी करावी? (Know the courses after 10th)

जेव्हा आपण 10वी नंतरच्या संभाव्य अभ्यासक्रमांबद्दल बोलतो तेव्हा निवडण्यासाठी अनेक पर्याय आहेत. तथापि, विश्लेषण केल्याशिवाय कोणताही कोर्स निवडणे योग्य नाही.

मुख्य शाखेतील लोकप्रिय निवडींवर जाण्याऐवजी, नवीनतम करिअरबद्दल आपले ज्ञान वाढवणे आणि विचारपूर्वक निर्णय घेणे सर्वोत्तम आहे. दहावीनंतर विदयार्थ्यांना करिअर मार्गदर्शनाची गरज असते. करिअर समुपदेशक तुम्हाला स्वतःला अधिक चांगल्या प्रकारे जाणून घेण्यास मदत करतात, जेणेकरुन तुम्ही योग्य अभ्यासक्रमाची निवड करु शकाल.

परिपूर्ण बोर्ड कसे निवडावे? (Know the courses after 10th)

ही अशी गोष्ट आहे ज्याकडे आपण दुर्लक्ष करु शकतो. विद्यार्थी अनेकदा घाईघाईने अभ्यासक्रमाची निवड करतात आणि शेवटी पश्चात्ताप करतात. तुम्हाला अलीकडील ट्रेंड, भविष्यातील शक्यता, अभ्यासक्रम आणि प्रत्येक बोर्डाच्या शैक्षणिक पद्धती माहित असणे आवश्यक आहे. त्यामुळे, तुमच्यासाठी उपलब्ध असलेले पर्याय एक्सप्लोर करण्यात काही नुकसान नाही. तुम्ही तुमच्या गरजेनुसार तुमचे शिक्षण मंडळ कधीही बदलू शकता.

शिवाय, प्रत्येक विद्यार्थ्याकडे कौशल्ये, सामर्थ्य आणि कमकुवतता यांचा एक अद्वितीय संच असतो. तुमचे निर्णय तुमची योग्यता, व्यक्तिमत्व आणि स्वारस्याभोवती फिरले पाहिजेत. म्हणून, करिअर समुपदेशन तुमच्या क्षमतेनुसार 10वी नंतरच्या अभ्यासक्रमांच्या उपलब्ध यादीतून योग्य अभ्यासक्रम निवडण्यास मदत करते. तसेच, तुम्ही स्पर्धेत पुढे राहाल.

10वी नंतर कोणती शाखा सर्वोत्तम आहे?

या लेखामध्ये 10वी नंतर उपलब्ध अभ्यासक्रमांपैकी विज्ञान, कला आणि वाणिज्य या उच्च वर्गांच्या प्रमुख शाखांची व्याप्ती तुमच्या आकांक्षांशी जुळते की नाही हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

या सर्व शाखांमुळे 10वी नंतर करिअरचे वेगवेगळे पर्याय निर्माण होतात आणि मूलभूत गोष्टी जाणून घेणे निर्णय प्रक्रियेत महत्त्वाचे असते. दहावी नंतर कोणती शाखा सर्वोत्तम आहे आणि 10वी नंतरच्या अभ्यासक्रमांची यादी समजून घेण्यासाठी अभ्यासाच्या प्रमुख शाखांवर एक नजर टाकूया.

विज्ञान शाखा (Science- Know the courses after 10th)

10वी नंतर, तुम्ही इयत्ता 11वी आणि 12वी साठी कोणत्या शाळेच्या बोर्ड अंतर्गत प्रवेश घेत आहात यावर अवलंबून, तुमच्या आवडीनुसार विज्ञान विषयात योग्य अभ्यासक्रमासाठी तुम्हाला खालील विषय निवडता येतील:

  • भौतिक विज्ञान विषय: भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र
  • जैविक विज्ञान विषय: जीवशास्त्र, जैवतंत्रज्ञान, कृषी, अन्न विज्ञान, क्रीडा, व्यायाम आणि आरोग्य विज्ञान इ.
  • गणितीय विज्ञान विषय: गणित, सांख्यिकी
  • इतर विज्ञान विषय: संगणक विज्ञान, सागरी विज्ञान, अभियांत्रिकी ग्राफिक्स, माहितीशास्त्र, विद्युत आणि इलेक्ट्रॉनिक्स, अभियांत्रिकी विज्ञान, पर्यावरण विज्ञान, भूमितीय आणि इमारत रेखाचित्र, भूमितीय आणि यांत्रिक रेखाचित्र, डिझाइन तंत्रज्ञान, पर्यावरण व्यवस्थापन, गृह विज्ञान इ.
  • सामाजिक विज्ञान विषय: अर्थशास्त्र

जर तुम्हाला 10वी नंतर करिअर अभ्यासक्रम निवडायचे असतील तर तुम्ही पुढील विषयांचा विचार करु शकता. माहिती तंत्रज्ञान, माहिती आणि संप्रेषण तंत्रज्ञान, मल्टीमीडिया आणि वेब तंत्रज्ञान, फॅशन स्टडीज, फॅशन डिझाइन, मीडिया स्टडीज, प्रवास आणि पर्यटन, इ. (Know the courses after 10th)

कला शाखा (Arts- Know the courses after 10th)

10वी नंतर, तुम्ही कोणत्या शालेय मंडळाच्या अंतर्गत नावनोंदणी करत आहात यावर अवलंबून, तुमच्याकडे निवडण्यासाठी खालील अनेक विषय असू शकतात: हिंदी, मराठी, गुजराती, पंजाबी, बंगाली, ओडिया, तमिळ, तेलुगु, मल्याळम, कन्नड, आसामी, उर्दू, काश्मिरी, मणिपुरी, मिझो, संस्कृत, नेपाळी, बोडो, इत्यादी निवडक भारतीय भाषा. इंग्रजी, फ्रेंच, जर्मन, इटालियन, स्पॅनिश, लॅटिन, चायनीज, जपानी, रशियन, कोरियन, पर्शियन, अरबी, पोर्तुगीज, इ. सारख्या निवडक परदेशी भाषा.

  • कला विषय: मानसशास्त्र, अर्थशास्त्र, भूगोल, समाजशास्त्र, इतिहास, तत्त्वज्ञान, राज्यशास्त्र, जागतिक राजकारण, सामाजिक आणि सांस्कृतिक मानववंशशास्त्र, गृहशास्त्र इ.
  • करिअर-विषय: संगणक अभ्यास, माहिती तंत्रज्ञान, माहिती आणि संप्रेषण तंत्रज्ञान, मल्टीमीडिया आणि वेब तंत्रज्ञान, फॅशन स्टडीज/फॅशन डिझाइन, मीडिया स्टडीज, प्रवास आणि पर्यटन इ.
  • गणित, सांख्यिकी, संगणक विज्ञान: काही बोर्ड तुम्हाला कला विषयांसह विज्ञान विषय घेण्यास देखील परवानगी देतात.
  • ललित कला आणि परफॉर्मिंग आर्ट: ललित कला, दृश्य कला, नृत्य, संगीत, चित्रपट, नाट्य, कर्नाटक संगीत, हिंदुस्थानी संगीत, पाश्चात्य संगीत इ. (Know the courses after 10th)

वाणिज्य शाखा (Commerce- Know the courses after 10th)

कॉमर्स  शाखा 10वी इयत्तेनंतर निवडण्यासाठी सर्वोत्तम कोर्स ऑफर करते. विदयार्थी कोणत्या शाळेच्या बोर्ड अंतर्गत प्रवेश घेत आहात यावर अवलंबून. त्यातील काही विषय पुढीलप्रमाणे:

  • वाणिज्य आणि व्यवसाय: अकाउंटन्सी, बिझनेस स्टडीज, कॉमर्स, इकॉनॉमिक्स, इकॉनॉमिक भूगोल, सेक्रेटेरिअल प्रॅक्टिस, उद्योजकता इ.
  • गणित, सांख्यिकी, संगणक विज्ञान: काही मंडळे तुम्हाला इतर वाणिज्य विषयांसह विज्ञान विषय ठेवू देतात.
  • करिअर विषय: 10वी नंतर वाणिज्य अभ्यासक्रम करण्यासाठी करिअर विषय म्हणजे संगणक अभ्यास, माहिती तंत्रज्ञान, माहिती आणि संप्रेषण तंत्रज्ञान, फॅशन स्टडीज/फॅशन डिझाईन, मीडिया स्टडीज, प्रवास आणि पर्यटन इ. तुमच्या इतर वाणिज्य आणि व्यवसाय विषयांसह. (Know the courses after 10th)
  • वाणिज्य शाखेविषयी अधिक माहितीसाठी

व्यावसायिक शाखा (Know the courses after 10th)

12वी पूर्ण झाल्यानंतर लगेच नोकरीसाठी तयार होण्यास मदत करण्यासाठी अनेक मंडळे 11वी आणि 12वी मध्ये व्यावसायिक शाखा उपलब्ध करुन 10वी नंतर व्यावसायिक अभ्यासक्रम देतात.

तुम्ही अनिवार्य भाषेसह दोन किंवा अधिक व्यावसायिक विषय निवडू शकता. तुम्ही कोणत्या बोर्डात प्रवेश घेत आहात यावर अवलंबून, तुमच्या व्यावसायिक विषयाच्या निवडी पुढीलप्रमाणे असू शकतात:

  • ​​कार्यालयीन प्रक्रिया आणि सराव- Office Procedures and Practice
  • अकाउंटन्सी आणि टॅक्सेशन- Accountancy and Taxation
  • अन्न आणि पेय सेवा- Food and Beverage Services
  • अन्न उत्पादन- Food Production
  • अन्न पोषण आणि आहारशास्त्र- Food Nutrition and Dietetics
  • आतिथ्य व्यवस्थापन- Hospitality Management
  • आयटी ऍप्लिकेशन- IT Application
  • आरोग्य आणि सौंदर्य अभ्यास- Health and Beauty Studies
  • आरोग्यसेवा विज्ञान- Healthcare Science
  • आर्थिक बाजार व्यवस्थापन- Financial Market Management
  • आर्थिक लेखा- Financial Accounting
  • इलेक्ट्रिकल मशीन्स- Electrical Machines
  • इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांचे समस्यानिवारण आणि देखभाल- Troubleshooting and Maintenance of Electronic Equipment
  • इलेक्ट्रॉनिक्स तंत्रज्ञान- Biochemistry and Microbiology
  • एअर कंडिशनिंग आणि रेफ्रिजरेशन- Air-conditioning and Refrigeration
  • ऑटो शॉप दुरुस्ती आणि सराव-  Auto Shop Repair and Practice
  • ऑटोमोटिव्ह बँकिंग- Automotive Banking
  • ऑफसेट प्रिंटिंग टेक्निशियन- Offset Printing Technician
  • कर आकारणी- Taxation
  • कार्यालय सचिव- Office Secretary
  • कॅपिटल मार्केट ऑपरेशन्स- Capital Market Operations
  • कॉस्ट अकाउंटिंग क्रेचे आणि प्री-स्कूल व्यवस्थापन- Cost Accounting Creche and Pre-school Management
  • क्लिनिकल बायोकेमिस्ट्री आणि मायक्रोबायोलॉजी- Clinical
  • क्ष-किरण तंत्रज्ञ- X-Ray Technician
  • गारमेंट बांधकाम- Garment Construction
  • ग्रंथालय आणि माहिती विज्ञान- Library and Information Science
  • Ambulance Assistant Course | रुग्णवाहिका सहाय्यक कोर्स
  • ग्राफिक डिझाईन तंत्रज्ञ- Graphic Design Technician
  • टायपोग्राफी आणि संगणक ॲप्लिकेशन- Typography and Computer Application
  • टेक्सटाईल डिझाइन- Textile Design
  • डिझाइन आणि इनोव्हेशन- Design and Innovation
  • डेटाबेस व्यवस्थापन ॲप्लिकेशन- Database Management Applications
  • दूरसंचार आणि इलेक्ट्रॉनिक तंत्रज्ञ- Telecommunication & Electronic Technician
  • पर्यावरण शिक्षण- Environment Education
  • प्रवास आणि पर्यटन- Travel and Tourism
  • फलोत्पादन- Horticulture
  • फॅशन डिझाईन आणि गारमेंट तंत्रज्ञान- Fashion Design and Garment Technology
  • फ्रंट ऑफिस ऑपरेशन्स- Front Office Operations
  • बँकिंग आणि विमा- Banking and Insurance
  • बांधकाम तंत्रज्ञान- Construction Technology
  • बाह्य आणि अंतर्गत रचना- Exterior & Interior Design

हे काही विषय दहावीनंतर वाणिज्य अभ्यासक्रम शिकण्यासाठीही घेता येतील याची नोंद घ्या.

व्यावसायिक शिक्षण अभ्यासक्रम

ज्या विदयार्थ्यांना 10वी नंतर व्यावसायिक शिक्षणाची निवड करायची आहे, त्यांनी खालील व्यावसायिक अभ्यासक्रमांची यादी वाचा आणि त्यातून तुमच्या आवडीचा अभ्यासक्रम निवडा. (Know the courses after 10th)

अभियांत्रिकी आणि तांत्रिक क्षेत्रातील प्रमुख पॉलिटेक्निक डिप्लोमा अभ्यासक्रम

जर तुम्ही 10वी मध्ये विज्ञान आणि गणिताचा अभ्यास केला असेल आणि 10वी नंतर उपलब्ध असलेले डिप्लोमा कोर्स शोधत असाल. मग तुम्ही तुमच्या राज्यातील पॉलिटेक्निक प्रवेश परीक्षेला बसू शकता आणि पॉलिटेक्निकमध्ये जागा मिळवू शकता.

पॉलिटेक्निक डिप्लोमा कोर्सचा कालावधी 3 वर्षांचा आहे. त्यानंतर विदयार्थ्याला नोकरी मिळू शकते किंवा 4 वर्षांच्या बी.ई. बी.टेक मध्ये पार्श्व प्रवेशाची निवड करु शकता. डिप्लामा नंतर विदयार्थ्याला पुढील शिक्षणाची निवड करायची अेल तर त्यांना बीईच्या दुसऱ्या वर्षाला प्रवेश दिला जातो. यासाठी दहावीनंतरचा डिप्लोमा हा सर्वोत्तम अभ्यासक्रम मानला जातो.

प्रमुख पॉलिटेक्निक डिप्लोमा अभ्यासक्रम

आयटीआय प्रमाणपत्र अभ्यासक्रम (तांत्रिक)

जर विदयार्थ्यांने 10वी मध्ये विज्ञान आणि गणिताचा अभ्यास केला असेल आणि 10वी नंतर उपलब्ध प्रमाणपत्र अभ्यासक्रम शोधत असाल. त्यानंतर तुम्ही खालीलपैकी कोणत्याही तांत्रिक ट्रेडमध्ये ITI ट्रेड कोर्ससाठी नावनोंदणी करु शकता.

प्रमाणपत्र, 2 वर्षे कालावधी असलेला अभ्यासक्रम निवडू शकता. 10वी नंतर उपलब्ध असलेल्या सर्व अभ्यासक्रमांपैकी ITI प्रमाणपत्र अभ्यासक्रम हा सर्वोत्तम मानला जातो.

आयटीआय प्रमाणपत्र अभ्यासक्रम (गैर-तांत्रिक)

ज्या विदयार्थ्यांनी 10वी मध्ये विज्ञान आणि गणिताचा अभ्यास केला नसेल, तर ते आयटीआय ट्रेड अभ्यासक्रमासाठी कोणत्याही गैर-तांत्रिक ट्रेडमध्ये प्रवेश घेऊ शकतात आणि खालील प्रमाणपत्राचा पाठपुरावा करुन 1 ते 2 वर्षे कालावधीचे प्रमाणपत्र अभ्यासक्रमाची निवड करु शकतात.

  • संगणक ऑपरेटर आणि प्रोग्रामिंग सहाय्यक- Computer Operator & Programming Assistant
  • Best Certificate Course in Animation after 10th
  • अन्न उत्पादन- Food Production
  • मल्टीमीडिया, ॲनिमेशन, स्पेशल इफेक्ट्स- Multimedia, Animation, Special Effects
  • ट्रॅव्हल टूर असिस्टंट- Travel Tour Assistant
  • प्लंबर- Plumber
  • वेल्डर- Welder
  • वृद्धापकाळाची काळजी- Old Age Care

मुलींसाठी अभ्यासक्रम (Know the courses after 10th)

  • बेकर आणि कन्फेक्शनर- Baker & Confectioner
  • अन्न आणि पेय सेवा- Food & Beverage Services
  • सौंदर्य आणि आरोग्य- Beauty & Wellness
  • ब्यूटीशियन- Beautician
  • केस आणि त्वचेची काळजी- Hair & Skin Care
  • घरकाम- Housekeeper
  • स्पा थेरपी- Spa Therapy

व्होकेशनल डिप्लोमा अभ्यासक्रम

पॉलिटेक्निक डिप्लोमा किंवा आयटीआय प्रमाणपत्र अभ्यासक्रम निवडण्याऐवजी, विदयार्थी 3 वर्षे कालावधीचा D.Voc अभ्यासक्रम देखील निवडू शकतात. नॅशनल स्किल क्वालिफिकेशन फ्रेमवर्क (NSGF) प्रशिक्षण कार्यक्रमांतर्गत डिप्लोमा इन व्होकेशन अभ्यासक्रम. व्यावसायिक प्रशिक्षणातील पदवी हा दहावीनंतरचा सर्वोत्तम अभ्यासक्रम मानला जातो. 10वी नंतरचे 6 सर्वोत्तम अभ्यासक्रम पुढीलप्रमाणे आहेत.

  • ग्राफिक्स आणि मल्टीमीडिया- Graphics & Multimedia
  • प्रवास आणि पर्यटन- Travel & Tourism
  • बीएफएसआ- BFSI
  • रेफ्रिजरेशन आणि एअर कंडिशनिंग- Refrigeration & Air-Conditioning
  • वैद्यकीय इमेजिंग- Medical Imaging
  • सॉफ्टवेअर विकास- Software Development
  • Diploma in Beauty Culture | ब्युटी कल्चरमध्ये डिप्लोमा

कौशल्य प्रशिक्षण अभ्यासक्रम

विदयार्थी 10वी नंतरच्या सर्वोत्कृष्ट अभ्यासक्रमांसाठी चांगले महाविद्यालय आणि मान्यताप्राप्त प्रशिक्षण केंद्रामध्ये कौशल्य प्रशिक्षण अभ्यासक्रमाची देखील निवड करु शकतात. त्याचे काही पर्याय खालील प्रमाणे आहेत:

निष्कर्ष (Know the courses after 10th)

अशाप्रकारे ज्या विद्यार्थ्यांना तंत्रज्ञानाची आवड आहे आणि त्यांना माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रात रस आहे ते 10वी नंतर आयटी अभ्यासक्रम सुरु ठेवण्याची निवड करु शकतात. त्यानंतर त्यांना नोकरीच्या अनेक संधी मिळू शकतात. विद्यार्थ्यांना मूलभूत IT संकल्पनांची माहिती मिळू शकते आणि उपयुक्त कौशल्ये तयार करता येतील जी त्यांना डिप्लोमा किंवा प्रमाणपत्र अभ्यासक्रम विद्यार्थ्यांना उद्योगात एंट्री-लेव्हल नोकऱ्या मिळवून देऊ शकतात.

तसेच, त्यांचे ज्ञान आणि कौशल्य अधिक प्रगत करण्यासाठी, जे विद्यार्थी त्यांचे शिक्षण सुर ठेवण्याचे निवडतात ते उच्च-स्तरीय आयटी अभ्यासक्रमांमध्ये प्रवेश घेऊ शकतात, जसे की बॅचलर पदवी. पात्र IT तज्ञांची मागणी वाढत आहे, म्हणून हायस्कूल नंतर आयटी कोर्समध्ये प्रवेश घेणे हा या रोमांचक उद्योगात यशस्वी करिअर सुरु करण्याचा विद्यार्थ्यांसाठी एक चांगला मार्ग आहे.

आमच्या Etopcollection वेबसाईटला जरुर भेट द्या, तसेच शैक्षणिक माहितीसाठी “ज्ञानज्योत” शैक्षणिक मराठी संकेत स्थळाला भेट द्या.

Where there is a tree, there is shade

Where there is a tree, there is shade | झाड तेथे सावली

Where there is a tree, there is shade | “झाड तेथे सावली” म्हणजे, ज्याच्यामुळे फायदा होतो, त्याच्याकडूनच मदत मिळते. हे ...
Bachelor of Science - BSc

Bachelor of Science – BSc | बॅचलर ऑफ सायन्स

Bachelor of Science - BSc | विज्ञान शाखेतील इ.१२वी उत्तीर्ण विदयाथ्याासाठी 'बॅचलर ऑफ सायन्स (बीएस्सी)' अभ्यासक्रम या विषयीचे मार्गदर्शन या ...
Foundation Course

Foundation Course | फाऊंडेशन कोर्स

Foundation Course | फाऊंडेशन कोर्स, प्रमुख उद्दिष्ट, विषय, कोर्स कोणासाठी उपयुक्त आहे? कोर्सचे फायदे, प्रकार, कोर्स कसा निवडावा? व यश ...
Bachelor of Arts (BA)

Bachelor of Arts (BA) | बॅचलर ऑफ आर्ट्स

Bachelor of Arts (BA) | विविध व्यावसायिक भूमिकांसाठी आवश्यक असलेली चिकित्सक विचार, संवाद कौशल्य आणि जुळवून घेण्याची क्षमता विकसित करण्यासाठी ...
Strategic Decisions for Progress

Strategic Decisions for Progress

Strategic decisions for progress are crucial for progress, as they link long-term goals with daily actions, enabling sustainable growth. Progress—whether ...
Chemical Engineering Diploma After 10th

Chemical Engineering Diploma After 10th | १०वी नंतर केमिकल इंजिनिअरिंग डिप्लोमा

Chemical Engineering Diploma After 10th | १०वी नंतर केमिकल इंजिनिअरिंग डिप्लोमा, पात्रता, प्रवेश, कालावधी, अभ्यासक्रम, सर्वोत्तम महाविद्यालये, करिअरच्या संधी व ...

Get 30% off your first purchase

X