How to Be a Good Teacher | चांगले शिक्षक कसे व्हावे

How to Be a Good Teacher | चांगल्या शिक्षकांकडे संप्रेषण, सहयोग आणि आजीवन शिकण्याची मानसिकता यासारख्या सॉफ्ट कौशल्यांचा संग्रह असतो.

एक आदर्श शिक्षक हा एका प्रज्वलित दिव्यासारखा असतो जो स्वतः पेटवून विद्यार्थ्यांना अज्ञानाच्या अंधारातून बाहेर काढतो आणि त्यांचे जीवन ज्ञानाच्या प्रकाशाने भरतो. तो आपल्या विद्यार्थ्यांचे जीवन उजळून टाकतो, त्यांना योग्य मार्ग दाखवतो, त्यांना यशस्वी व आनंदी जीवन जगण्यास मदत करतो. (How to Be a Good Teacher)

अध्यापन हा आजच्या समाजातील सर्वात महत्वाचा आणि जबाबदारीचा व्यवसाय आहे. एक शिक्षक म्हणून तुम्ही इतरांच्या मनाला आकार द्याल आणि त्यांना स्वतंत्रपणे विचार करण्यास प्रोत्साहित कराल. प्रत्येक वर्गाचे अभ्यासक्रम नियोजन, पाठ तयारी, पाठाची उद्दिष्टे, विविध ॲक्टिव्ळिटी आणि मूल्यांकन योजना तयार करा. सकारात्मक, आश्वासक, तरीही आव्हानात्मक वर्गातील वातावरण तयार करून विद्यार्थ्यांना शिकण्यात रस घेण्यासाठी प्रवृत्त करा.

वर्गात आंनदी शैक्षणिक वातावरण तयार करा

विद्यार्थ्यांसाठी रोजचे उद्दिष्ट तयार करा, जो विद्यार्थ्यांसाठी रोडमॅप प्रदान करण्याचा मार्ग असेल. अभ्यासाची उद्दिष्टे स्पष्ट, संक्षिप्त आणि वास्तववादी असल्यास उत्तम. प्रत्येक उद्दिष्ट पूर्ण झाल्यावर, विद्यार्थ्यांना त्यांनी एकत्र काय साध्य केले आहे याची आठवण करून द्या.

• जसे की, वर्गात तासाचा कालावधी संपेपर्यंत एखाद्या विशिष्ट कवितेचे वाचन पूर्ण करणे हा उद्देश असू शकतो.
• काही शिक्षकांना त्या दिवसाची उद्दिष्टे बोर्डवर नोंदवणे उपयुक्त वाटते.
• प्रत्येक उद्दिष्ट दररोज पूर्ण होत नसेल तर ठीक आहे. काही प्रकरणांमध्ये मूळ विषयाकडे परत जाण्याऐवजी विशिष्ट संभाषणाच्या प्रवाहाचे अनुसरण करणे चांगले आहे. (How to Be a Good Teacher)

विद्यार्थ्यांचे म्हणने ऐका

त्यांनी विधान केल्यानंतर त्यांना खुले प्रश्न विचारा. त्यांनाही तुम्हाला प्रश्न विचारण्यासाठी प्रोत्साहित करा. डोके हलवून किंवा त्यांना पुढे चालू ठेवण्यासाठी हातवारे करून तुम्ही त्यांचे ऐकत आहात हे दाखवा. ते बोलत असताना त्यांना डोळा संपर्क द्या आणि जोपर्यंत तुम्ही संभाषण पुनर्निर्देशित करत नाही तोपर्यंत व्यत्यय आणू नये म्हणून प्रयत्न करा.

सक्रिय श्रोता असण्यामुळे तुमच्या विद्यार्थ्यांना हे दिसून येते की तुम्ही वर्गात त्यांच्या आवाजाचा आदर करता. त्या बदल्यात ते तुम्हाला शिक्षक म्हणून आदर देतील. (How to Be a Good Teacher)

विद्यार्थ्यांना यशस्वी होण्यासाठी प्रेरित करा

असे वातावरण तयार करण्याचा प्रयत्न करा ज्यामध्ये विद्यार्थ्यांना सतत बौद्धिक आव्हान दिले जाईल. तुम्हाला त्यांच्यासाठी खूप जास्त ध्येये सेट करणे आणि पुश-ओव्हर असणे यामधील संतुलन साधायचे आहे. तुमचा मार्ग दाखवण्यासाठी तुमच्या विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीचा वापर करा. ते सतत सुधारत असले पाहिजेत, परंतु लक्षणीय प्रयत्नांशिवाय नाही.

जसे की, तुम्ही विद्यार्थ्यांना एक लहान, प्रगत-स्तरीय वाचन असाइनमेंट देऊ शकता आणि त्यांना अपरिचित शब्द शोधण्यासाठी शब्दकोश वापरण्यास सांगू शकता. संयमाने वापरल्यास, विद्यार्थ्यांना त्यांच्या शब्दसंग्रहाचा विस्तार करण्यासाठी आव्हान देण्याचा हा एक उत्तम मार्ग आहे. (How to Be a Good Teacher)

आनंदी वातावरणात शिस्त लावा

तुमच्या वर्गासाठी नियम आणि प्रत्येक व्यायाम अतिशय स्पष्ट आणि सुसंगत बनवा. एखाद्या विद्यार्थ्याने नियम मोडल्यास, पुढे जाण्यापूर्वी तो प्रसंग वर्गात ताबडतोब हाताळा. तथापि, एकदा आपण शिस्तभंगाची कारवाई केली की, त्यावर लक्ष देऊ नका किंवा आपण अतिरिक्त समस्या निर्माण करू शकता. तसेच, तुम्ही नियुक्त केलेले कोणतेही परिणाम अपराधाच्या पातळीशी जुळतील याची खात्री करा.

• जसे की, एखाद्या विद्यार्थ्याने चुकून नियुक्त केलेल्या “शांत कालावधी” मध्ये व्यत्यय आणल्यास हे सामान्यत: पहिल्या गुन्ह्यासाठी साध्या तोंडी चेतावणीने दुरुस्त केले जाऊ शकते.
• तुम्ही विद्यार्थ्याला वर्गानंतर भेटण्यास आणि तुमच्याशी बोलण्यास देखील सांगू शकता. तुमच्या वर्गात व्यत्यय न आणता परिणाम जारी करण्याचा हा एक मार्ग आहे.
• विद्यार्थ्यांना फटकारल्याशिवाय वर्गात योग्य शिस्त कशी ठेवायची हे चांगल्या शिक्षकाला माहीत असले पाहिजे. त्याला वर्गात शिकण्याचे आणि शिकवण्याचे सकारात्मक वातावरण निर्माण करता आले पाहिजे. (How to Be a Good Teacher)

नाठाळ विद्यार्थ्यांना नेतृत्वाची संधी दया

काही विद्यार्थी निव्वळ कंटाळवाणेपणामुळे, विषयाशी किंवा त्यांच्या शिक्षकाशी संबंध तोडल्या गेल्यामुळे वर्गात समस्या निर्माण करतात. आव्हानात्मक विद्यार्थ्याला लहान, वैयक्तिक कार्ये पूर्ण करण्यासाठी देऊन प्रारंभ करा. कालांतराने, त्यांना अधिक कठीण आणि सार्वजनिक जबाबदाऱ्या द्या.

• जसे की, तुम्ही विद्यार्थ्याला वर्गातील ॲक्टिव्हिटीसाठी टाइम-कीपर म्हणून काम करण्यास सांगू शकता.
• हे लक्षात ठेवा की हा एक पर्याय आहे जो प्रत्येक आव्हानात्मक विद्यार्थ्यासाठी कार्य करणार नाही. जर ते साध्या कार्यात चांगले करत नसतील तर त्यांना अधिक कठीण जबाबदारी देऊ नका. (How to Be a Good Teacher)

सर्व विद्यार्थ्यांमध्ये वैयक्तिक स्वारस्य व्यक्त करा

जर तुम्ही तुमच्या विद्यार्थ्यांना दाखवले की तुम्ही त्यांच्या सहवासाचा आनंद घेता आणि त्यांच्या मतांचा आदर करता, अशा वेळी ते वर्गातील वर्तन चांगले ठेवतील. विद्यार्थ्यांना त्यांच्या दैनंदिन जीवनाबद्दल आणि त्यांच्या वैयक्तिक आवडींबद्दल विचारा. त्याचा उपयोग विद्यार्थ्यांना योग्य दिशेने घेऊन जाण्यासाठी होईल. त्यांचा कमकुवतपणा ओळखा व तो दूर करण्यासाठी मदत करा. त्यांचा आत्मविश्वास वाढवा. (How to Be a Good Teacher)

शांत विद्यार्थ्यांना सहभागाची संधी दया

तुमच्या वर्गात विद्यार्थी शांत का राहू शकतो याची अनेक संभाव्य कारणे आहेत. सर्व मतांसाठी सुरक्षित वातावरण तयार करून त्यांना शिकण्यासाठी प्रोत्साहित करा. जर्नल सबमिशन किंवा ईमेल लॉगसह विविध असाइनमेंट पर्याय ऑफर करा. शांत विद्यार्थ्यांवर स्पॉटलाइट टाकणे टाळा, जोपर्यंत तुमच्या एकूण अध्यापन शैलीला बसत नाही. (How to Be a Good Teacher)

विषयज्ञानावर मजबूत पकड असावी

हा एक असा पैलू आहे जिथे चांगला शिक्षक कधीही तडजोड करत नाही. शिक्षकाचे आपल्या विषयावर चांगले प्रभुत्व असले पाहिजे. शिक्षकाने स्वत:ला शैक्षणिक क्षेत्रातील अद्ययावत विकासाबाबत नेहमी अपडेट ठेवायला हवे आणि नवीनतम ट्रेंडवर आधारित आपले ज्ञान वाढवले ​​पाहिजे. त्यामंळे विद्यार्थ्यांच्या प्रत्येक प्रश्नाची उत्तरे देण्यास आणि पर्यायाने त्यांच्यासाठी विषय मनोरंजक बनविण्यात मदत होईल. (How to Be a Good Teacher)

विद्यार्थ्यांच्या पालकांशी चांगले संबंध निर्माण करा

पालकांसोबत काम करताना संवाद महत्त्वाचा असतो. वैयक्तिक कॉन्फरन्सद्वारे तसेच लिखित वर्तणूक अहवालांद्वारे त्यांच्याशी संपर्कात रहा. त्यांना कळू द्या की तुम्हाला त्यांच्या कल्पना आणि अध्यापनाच्या दृष्टीकोनांमध्ये स्वारस्य आहे. तुम्ही तुमच्या वर्गातील कार्यक्रम आणि उत्सवांसाठी त्यांची मदत देखील मागू शकता. शाळेतील पालक शिक्षक संघाशी संपर्क साधा आणि तुम्ही मदत करण्यासाठी काय करू शकता ते विचारा. (How to Be a Good Teacher)

निष्कर्ष

अशाप्रकारे एक चांगला शिक्षक विद्यार्थ्यांना त्यांचे ध्येय साध्य करण्यासाठी, जीवनाच्या प्रत्येक क्षेत्रात मदत करतो. आपल्या प्राचीन वाङ्‌मयातही शिक्षकाला मानाचे स्थान दिलेले आहे. मात्र, प्रत्येक शिक्षक त्या स्थानास पात्र असेल असे नाही.

ही पातळी गाठण्यासाठी शिक्षकामध्ये काही विशेष गुणांची आवश्यकता असते. जसे की, शिकवण्याची आवड, निःपक्षपातीपणा, चुंबकीय व्यक्तिमत्व, विद्यार्थ्यांशी मजबूत संबंध, प्रभावी शिस्त कौशल्ये, उत्तम वर्ग व्यवस्थापन, शिकवण्याची प्रभावी शैली व चांगले संवाद कौशल्य असावे.

वरील सर्व गुण आत्मसात करणे सोपे नसले तरी अशक्यही नाही. सरावाने माणूस परिपूर्ण होतो हे आपण लक्षात ठेवले पाहिजे. जर एखाद्याचा दृढ निश्चय असेल आणि कठोर परिश्रम केले तर हे सर्व गुण अंगी बाणवणे आणि आदर्श शिक्षक बनणे शक्य आहे. त्यासाठी आपणास मराठी बाणाच्या हार्दिक शुभेच्छा! धन्यवाद! (How to Be a Good Teacher)

• How to be a Good Student? | आदर्श विद्यार्थी कसे व्हावे?
• All Information About Diploma in Education‍ | डी. एड. पदविका
• Why skill-based education is important | कौशल्यावर आधारित शिक्षणाचे महत्व

आमच्या Etopcollection वेबसाईटला जरुर भेट द्या, तसेच शैक्षणिक माहितीसाठी “ज्ञानज्योत” शैक्षणिक मराठी संकेत स्थळाला भेट द्या.